Zbrojownia - dawne uzbrojenie

czakram, sposób miotania przez Sikha

2012-03-10T03:39:00.000-08:00

walka mieczem, walka długim mieczem według szkoły niemieckiej

2012-03-01T04:02:00.000-08:00

autor: Schmidt Herbert

tytuł: Walka mieczem, walka długim mieczem według szkoły niemieckiej

tytuł oryginału: Schwertkampf

tłumaczenie: Jorgsen

język: polski

wydawca: Wydawnictwo Fabryka Słów

kod: ISBN 978-83-7574-584-9

numer wydania: brak

miejsce wydania: Lublin

rok wydania: 2011

liczba stron: 192

format okładki: 25 x 20 cm

rodzaj okładki: twarda

rodzaj papieru: papier kredowy

rodzaj łączenia: szyte

moja ocena: 5/5

opis:

Podręcznik a właściwie współczesny traktat szermierczy o dawnej sztuce władania długim mieczem został napisany fachowo nie tracąc przy tym przejrzystości, łatwości odbioru wykładu. Stwierdzam że jest to najlepsza książka, traktat szermierczy jaki do tej pory czytałem. Patrząc od strony edytorskiej pracę tę wydano na kredowym papierze, z twardą oprawą, strony zszyto, a cała książka ma poręczny format. Publikację tę wypełniają bardzo liczne czarnobiałe zdjęcia, które w sposób łatwy i czytelny towarzyszą słownym opisom technik walki. Wyłapałem jeden błąd w opisie ilustracji pod tytułem - opis miecza na stronie 13. Zamiast użytego w podpisach terminu - rękojeść - powinno się zastosować pojęcie - uchwytu lub uchwytu rękojeści. Myślę że błąd ten powstał podczas tłumaczenia pracy. Po przeczytaniu tej książki dochodzę do wniosku że my Europejczycy nie musimy się wstydzić brakiem własnej dawnej szkoły fechtunku. Myślę że niektóre techniki można by było zastosować w samoobronie laską.

Jeśli ćwiczysz dawną szermierkę długim mieczem, np. w bractwie rycerskim lub podczas spotkań stowarzyszenia badającego dawną szermierkę europejską to koniecznie powinieneś zapoznać się z tą pracą bo to unikat na polskim rynku wydawniczym.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Przedmowa 6

1 Wprowadzenie. Wyjaśnienie pojęcia 10

2 Dzieje długiego miecza. Wyspecjalizowana broń 12

3 Źródła. Świadkowie niespokojnych czasów 16

4 Wprowadzenie. Podstawy techniki walki 20

4.1 Trzymanie broni 20

4.2 Praca nóg 20

4.3 Prawidłowe uderzanie 24

5 Postawy. Początek i zakończenie 34

6 Mistrzowskie uderzenia. Wyższa szkoła walki mieczem 42

6.1 Gniewne Uderzenie 42

6.2 Uderzenie Ciemienia 46

6.3 Uderzenie Spojrzenia 48

6.4 Uderzenie Poprzeczne 50

6.5 Krzywe Uderzenie 52

7 Pięć słów. Wyczucie czasu i technika 54

8 Podstawowe techniki. Elementy walki 56

8.1 Odcinanie 56

8.2 Odsunięcie 60

8.3 Nasadzenie 62

8.4 Podążanie 64

8.5 Przebieganie 66

8.6 Zmiana 68

8.7 Ciągnięcie 70

8.8 Błąd 72

8.9 Obejście górą 77

8.10 Odwrócenie 78

8.11 Pacnięcia 81

9 Zawinięcia. Walka głownia na głowni 82

9.1 Dwa kierunki - do wewnątrz i na zewnątrz 82

9.2 Zawujanie przy trzech cudach 82

9.3 Praktyczne zastosowanie 82

9.4 Mutowanie 84

9.5 Duplikowanie 86

10 Kontry. Zawirowania wokół nazewnictwa 88

10.1 Kontry 88

10.2 Sztuczki przeciw kontrom 90

11 Zapasy na mieczu. Wszystkie chwyty dozwolone 94

11.1 Dźwignia ramieniem w dół 94

11.2 Dźwignia ramieniem do przodu 96

11.3 Dźwignia rękojeścią do tyłu 97

11.4 Rzut do tyłu 98

11.5 Dźwignia ramieniem do przodu 99

11.6 Rzut do przodu 100

11.7 Rzut rękojeścią

11.8 Dźwignia ramieniem do tyłu 102

11.9 Nożyce 104

11.10 Rzut głownią 105

12 Techniki rozbrajania. Odbieranie miecza 108

12.1 Rozbrojenie według Sigmunda Ringecka (1440) 108

12.2 Rozbrojenie według Petera von Danziga (1452) 110

12.3 Rozbrojenie według traktatu Codex Wallerstein (1470) 111

12.4 Rozbrojenie według Paulusa Hektora Maira (1542) 113

13 Szermierka ofensywna. Działanie w fazie Przed 114

13.1 Cztery zawieszenia 114

13.2 Koło 114

13.3 Głowica i jelec 114

13.4 Zagarnianie 122

14 Walka w praktyce. Technika i taktyka 128

14.1 Faza początkowa walki 128

14.2 Wycofanie 128

14.3 Zamiana Gniewnego Uderzenia 128

14.4 Półkrok 129

14.5 Zdradzanie ruchem (sygnalizowanie) 129

14.6 Dystans 129

14.7 Uderzanie poprzez zwarcie 130

14.8 Ważne linie 131

15 W bezpośrednim kontakcie. Możliwości ze zwarcia 132

15.1 Analiza sytuacji 132

15.2 Praktyczny przykład: technika ze zwarcia 136

15.3 Rozmównica 138

16 Mistrzowie uderzenia w praktyce. Sekwencje walki 140

16.1 Gniewne Uderzenie 140

16.2 Uderzenie Ciemienia 144

16.3 Uderzenie Spojrzenia 146

16.4 Krzywe Uderzenie 148

16.5 Uderzenie Poprzeczne 154

17 Wyposażenie do walki mieczem. Sprzęt 160

17.1 Miecz 160

17.2 Wyposażenie ochronne 162

18 Pojedynek w systemie wolnej walki. Jeden na jednego 166

19 Test cięcia. Ćwiczenia na przedmiotach 170

19.1 Siedem powodów dla przeprowadzania testów cięcia 170

19.2 Materiały do przeprowadzania testów cięcia 172

19.3 Zamocowanie materiału 172

19.4 Wskazówki do testów cięcia 174

20 Bezpieczeństwo podczas treningu. Najważniejszy podpunkt 176

20.1 Bezpieczeństwo dzięki właściwemu treningowi 176

20.2 Struktura treningu 177

20.3 Bezpieczeństwo dzięki właściwemu osprzętowi 178

21 Wskazówki odnośnie do trenowania. Wzięte z praktyki 180

Aneks 182

kris

2012-02-20T03:39:00.000-08:00

kris (keris, kiris) Długi sztylet (zwykle) z falistą głownią, podobny do emblematu Asklepiosa. Tradycyjna broń Indonezyjczyków i Malajów, spotykana tylko na obszarze południowo-wschodniej Azji. Książęta Jawy, Bali, Sumatry i Malajów posiadali sztylety obdarzone magiczną mocą zwaną saki. Samo dotknięcie tej broni powodowało śmierć wroga. Keris/kris jest zwykle pusaka, uświęconym, rodowym skarbem, ostatnią rzeczą, którą mógłby zostawić zubożały szlachcic. Legenda głosi, że pierwszy kris podarowała królowi Jamajayi sama bogini Durga.

Jan Knappert
Mitologia Pacyfiku (s. 228)

nunchaku, budowa, nazewnictwo w języku polskim i japońskim

2012-02-05T04:11:00.000-08:00

encyklopedia uzbrojenia

2012-02-04T06:57:00.000-08:00

autor: Hogg Ian V.
tytuł: Encyklopedia uzbrojenia
tytuł oryginału: The Encyclopedia of Weaponry
tłumaczenie: Fudalej Krzysztof
język: polski
wydawca: Dom Wydawniczy Bellona
kod: ISBN 978-83-11-11012-0
numer wydania: brak
miejsce wydania: Warszawa
rok wydania: 2009
liczba stron: 224
format okładki: 33 x 24 cm
rodzaj okładki: twarda
rodzaj papieru: papier kredowy
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 3/5

opis:

Fascynująca historia rozwoju uzbrojenia od najdawniejszych wojen aż do współczesnych konfliktów. Od pierwszych prehistorycznych pałek i włóczni aż do współczesnych inteligentnych bomb i technologii laserowej, historia ludzkości była nierozerwalnie związana z wojną oraz bronią używaną do jej prowadzenia. Liczne ilustracje i zdjęcia przedstawiają broń w akcji oraz wyjaśniają zasady jej działania. Autorem jest jeden z najbardziej znanych, współczesnych brytyjskich historyków wojskowosci i broni. Encyklopedia uzbrojenia jest doskonałym i wyczerpującym przewodnikiem po narzędziach wojny i konfliktu zbrojnego.

Autor poświęcił w tej książce dużo miejsca na opisanie historii artylerii lądowej i morskiej oraz ręcznej broni palnej (bo w tym temacie jest ekspertem). Na stronie 18 zauważyłem błąd w opisie ilustracji prezentującej broń wikingów. Napisano, że zdjęcie to przedstawia „dość nietypową metodę mocowania uchwytu w przypadku miecza w kształcie liścia” co jest błędnym twierdzeniem bo nie przedstawia ono miecza lecz grot tzw. włóczni skrzydełkowej. Jest to drzewcowa broń piechoty frankońskiej w VIII w., później zachodnioeuropejskiej do XV w. Na stronie 19 znalazłem kolejny błąd w opisie ilustracji, gdzie napisano „Rzeźba z Bizancjum przedstawiająca typowe wschodnie miecze z IV wieku n.e., miały one zakrzywione uchwyty i głownie (zakończenia rękojeści) w kształcie głowy ptaka”. Jest to błąd wynikający z niewłaściwego zastosowania nazewnictwa broni siecznej. Zamiast terminu „głownie” powinno się zastosować pojęcie głowicy, bo nie chodzi tu o klingę, brzeszczot.

Na stronie 23 brakuje fragmentu tekstu i zaczyna się on od połowy jakiegoś zdania.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

ROZDZIAŁ PIERWSZY
PIERWSZE RODZAJE BRONI
Kije i maczugi 10
Sztylety i noże 12
Proce i broń miotana 14
Dmuchawki i broń pneumatyczna 16
Wczesne miecze 18
Topory i młoty 20
Łuki 22
Kusze 24
Włócznie i broń drzewcowa 26
Pierwsze pancerze 28
Machiny oblężnicze 30

ROZDZIAŁ DRUGI
BROŃ ŚREDNIOWIECZNA
Późne miecze 34
Pierwsze działa 36
Zbroje po 1100 roku 38
Wczesna broń strzelecka 40

ROZDZIAŁ TRZECI
ERA PROCHU
Proch i strzelanie 44
Hakownice i arkebuzy 46
Zamek lontowy i kołowy 48
Działa 50
Wojna na morzu do 1500 roku 52
Moździerze i sztuka oblężnicza 54

ROZDZIAŁ CZWARTY
WOJNA MANEWROWA
Zamek skałkowy 58
Wielostrzałowa broń palna 60
Bagnety 62
Wczesna artyleria 64
Wojna morska: epoka żagla 66
Mobilna artyleria 68
Od kartacza do naboju 70
Gwintowanie 72

ROZDZIAŁ PIĄTY
ERA WYNALAZKÓW
Broń kapiszonowa 76
Karabin iglicowy i chassepot 78
Wczesna artyleria ładowana odtylcowo 80
Gwintowana artyleria ładowana odprzodowo 82
Modyfikacje broni ręcznej 84
Broń ręczna ładowana odtylcowo 86
Karabiny powtarzalne 88
Rewolwery 90
Artyleria ładowana odtylcowo 1870-1900 92
Artyleria okrętowa 1820-1870 94
Miny morskie i torpedy 96
Mechaniczne karabiny maszynowe 98
Automatyczne karabiny maszynowe 100
Artyleria szybkostrzelna 102
Obrona wybrzeża 104
Rakiety przed rokiem 1918 106
Pistolety samopowtarzalne 108

ROZDZIAŁ SZÓSTY
PIERWSZA WOJNA ŚWIATOWA
Moździerze i karabiny maszynowe: 1914-1918 112
Wczesne granaty 114
Pierwsze samoloty bojowe 116
Gazy bojowe 118
Artyleria ciężka i najcięższa 122
Działa kolejowe 124
Ewolucja czołgów 126
Wojna w powietrzu 1914-1918 128
Działa przeciwlotnicze 130
Artyleria okrętowa w I wojnie światowej 132
Pierwsze okręty podwodne i wojna podwodna 134
Amunicja podczas I wojny światowej 136

ROZDZIAŁ SIÓDMY
DRUGA WOJNA ŚWIATOWA
Czołgi w okresie międzywojennym 1918-1939 140
Czołgi II wojny światowej 142
Broń przeciwpancerna 1920-1945 144
Wojna w powietrzu 1939-1945 146
Radar 148
Rozwój obrony przeciwlotniczej 150
Wojna morska 1939-1945 152
Broń maszynowa 154
Artyleria dalekiego zasięgu 156
Artyleria samobieżna 158
Moździerze od 1918 roku do dziś 160
Miotacze ognia 162
Nowoczesne granaty 164
Miny lądowe 166
Działa automatyczne 168
Działa bezodrzutowe 170
Wyrzutnie rakiet 172
Rakiety V-1 i V-2 174
Broń jądrowa 176

ROZDZIAŁ ÓSMY
DZIŚ I JUTRO
Helikoptery 180
Samoloty wsparcia taktycznego 182
Strategiczne pociski rakietowe 184
Taktyczne pociski rakietowe 186
Rakiety morskie 188
Rakiety przeciwlotnicze 190
Czołgi po 1945 roku 192
Lekka broń przeciwpancerna 194
Pociski przeciwpancerne 196
Miny lądowe po 1945 roku 198
Współczesna artyleria 200
Pociski Cruise 202
Namierzanie celu 204
Zwalczanie okrętów podwodnych po 1945 roku 206
Bombowce strategiczne 208
Inteligentne bomby i pociski sterowane 210
Broń zdalnie sterowana 212
Tarcza antyrakietowa 214

Index 216
Literatura uzupełniająca 223

maczeta

2012-02-01T05:59:00.000-08:00

Hiszpańskie słowo machete (wym. maczete) oznacza duży, ciężki nóż z rozszerzoną klingą używany na przykład do cięcia trzciny cukrowej i wyrąbywania ścieżek w buszu. Na przykład, ponieważ mieszkańcy Ameryki Łacińskiej posługują się maczetami bez przerwy i potrafią nimi wykonywać bardzo wiele różnych czynności - od obcinania paznokci do obcinania głów, od dłubania w zębach, do naprawy precyzyjnego teleskopu (zdarzyło się naprawdę - w polskiej stacji astronomicznej w Chile).

Maczeta jest dla Latynosów tym, czym dla Europejczyka szwajcarski scyzoryk - narzędziem do wszystkiego.

Tylko że oni są macho, więc taki mały scyzoryk wydawał im się… delikatnie mówiąc, niemęski. Przyznajcie sami - przypięty do paska nie wygląda imponująco; dynda smętnie i przypomina coś zupełnie innego. Za to maczeta jest macho bez względu na to, przy czyim pasku wisi.

A skąd się wzięła maczeta?

Powstała na drodze ewolucji.

Nie żartuję. Hiszpańscy konkwistadorzy przyjechali „odkrywać” Amerykę z szablami w dłoniach. Wkrótce potem okazało się, że szabla to bardzo poręczne narzędzie nie tylko do zabijania, lecz także do eksploracji tropikalnych lasów, karczowania i uprawy roli oraz wielu innych prac gospodarskich. Tylko po co zaraz robić takie robocze szable z przedniej stali, skoro można ze zwykłego żelaza. I po co przepłacać płatnerzowi, skoro to samo równie dobrze wykona zwykły kowal.

Tak właśnie powstała maczeta - dzisiaj najbardziej popularne narzędzie w Ameryce Południowej i Środkowej. Stosowane także u nas - w leśnictwie, do robienia przecinki, oraz w ogrodnictwie.

Pewnie dlatego pod koniec lat 90. XX wieku słowniki dopuściły spolszczoną wersję i zamiast machete mogę już teraz swobodnie pisać maczeta dodając wszystkie polskie końcówki.

Wojciech Cejrowski
Gringo wśród dzikich plemion (s. 93)

zbroja końska, budowa

2012-01-15T08:26:00.000-08:00

tarcza Corca

2012-01-12T06:35:00.000-08:00

Corc (mitologia irlandzka) Urodził się jako Conall mac Luigthig; jego przybraną matką była czarownica, Fedelm. Podczas obrzędów opalił sobie w magiczny sposób ucho i od tego czasu nazwano go Corc, czyli „czerwony”. Wychował go kuzyn, Crimthann; wysłał go do władcy Piktów z ukrytym posłaniem w alfabecie ogam na tarczy, by ten zabił posłańca. Ale pewien uczony mąż, uratowany przez Corca z niewoli, zmienił litery i posłanie stało się dla niego korzystne. Corc został dobrze przyjęty i poślubił córkę piktyjskiego króla. Po śmierci kuzyna wrócił do kraju i założył w Femhen własną dynastię. Wkrótce potem odnalazł miejsce, gdzie wznosiła się królewska forteca jego potomka - Cashel. Osaczony w burzy śnieżnej, miał widzenie - ujrzał krzak cisu rosnący na kamieniu i kroczących przed nim aniołów. Druidzi oświadczyli, że ktokolwiek rozpali ogień na tymże kamieniu, na zawsze zostanie królem Munsteru. Tak więc Corc założył dynastię Munster Eoghanacht („ludzi cisu”).

John i Caitlin Matthews
Mitologia Wysp Brytyjskich (s. 62-63)

exotic weapons of the ninja

2012-01-07T04:16:00.000-08:00

autor: Campbell Sid
tytuł: Exotic weapons of the ninja
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: angielski
wydawca: Citadel Press, Kensington Publishing Corp.
kod: ISBN 0-8065-2063-9
numer wydania: brak
miejsce wydania: United States of America
rok wydania: 2005
liczba stron: 186
format okładki: 21 x 14 cm
rodzaj okładki: miękka
rodzaj papieru: słabej jakości papier
rodzaj łączenia: klejone
moja ocena: 4/5

opis:

Owa publikacja trafiła do moich dłoni dzięki sprezentowaniu mi jej przez mojego brata na Boże Narodzenie. Książkę tą wydano po raz pierwszy w 1994 roku. Jej okładka jest trochę myląca bo przedstawia chińskie bronie a książka traktuje o japońskim uzbrojeniu. Natomiast wiedza w niej zawarta mówiąca o broniach Ninja jest dokładnie opisana. Autor w swojej pracy zawarł również opisy technik posługiwania się tymi narzędziami wojennymi, którym towarzyszą czarnobiałe fotografie. W tej pozycji wydawniczej znajduje się opis dotyczący japońskiej dmuchawki, którego natomiast nie znalazłem w pracy Broń dawnej Japonii autorstwa S. Mola. Książke wydano na słabej jakości papierze z miękką okładką.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Introduction 1

Chapter One
Sickle Weaponry 7

Chapter Two
Staff and Cane Weaponry 17

Chapter Three
Polearm Weaponry 25

Chapter Four
Fixed and Articulated Staff Weaponry 35

Chapter Five
Grapnel Weaponry 45

Chapter Six
Mace Weaponry 53

Chapter Seven
Fistload Weaponry 65

Chapter Eight
Invisibility Weaponry 83

Chapter Nine
Spike Weaponry 95

Chapter Ten
Cleated Weaponry 103

Chapter Eleven
Clawed Weaponry 109

Chapter Twelve
Synthesized Weaponry 119

Chapter Thirteen
Sword Weaponry 129

Chapter Fourteen
Weighted Chain Weaponry 137

Chapter Fifteen
The Ninja Shuriken 147

Chapter Sixteen
Air-Propelled Weaponry 153

Chapter Seventeen
Pyrotechnic Weaponry 165

Chapter Eighteen
Firearm Weaponry 177

nunchaku, typologia, nazewnictwo w języku japońskim i polskim

2011-12-28T07:04:00.000-08:00

szczerbiec

2011-12-09T07:51:00.001-08:00

Ledwo ucichł zgiełk walk prowadzonych przez Bolesława Chrobrego z cesarzem Henrykiem II, a już na nowo przyszło siodłać koni książęcej drużynie. Oto zięć Chrobrego - Świętopełk kijowski, pokonany w walce o tron przez swego brata Jarosława, zwanego Mądrym, skłonił teścia do wyprawy na Kijów w celu odzyskania dlań korony. Chrobremu schlebia rola arbitra, powiódł, zatem ku Rusi liczne wojsko, w tym 300 najętych niemieckich rycerzy, 500 Węgrów i dwakroć tyle Pieczyngów. Sforsowawszy Bug, po przebyciu olbrzymiej drogi zadał Jarosławowi druzgocącą klęskę pod Wieleniem. To świetne zwycięstwo otworzyło mu drogę do miasta słynnego z piękna i bogactwa, do stolicy Rusi - Kijowa. Miasto nie broniło się. 14 sierpnia 1018 roku mieszczanie Kijowa otworzyli bramy wkraczającym wojskom. Książę polski triumfalnie wjechał do miasta i - jak podaje nasz najstarszy kronikarz Gall Anonim - obnażonym mieczem uderzył w Złotą Bramę, najpiękniejszą w mieście. Dwieście lat po powstaniu opowieści Galla anonimowy autor dopisku do tzw. Kroniki Wielkopolskiej Godysława Baszka rozbudował opowieść naszego dziejopisa dodając: "Z tego uderzenia miecz dostał małej blizny, która to blizna zowie się po polsku szczerbina i dlatego [miecz ten] Szczerbiec się nazywa".

Dwa te przekazy stały się źródłem wielowiekowej legendy powstałej wokół miecza Bolesława. Szczególnie przekaz Kroniki Wielkopolskiej zapładniał fantazje późniejszych kronikarzy, historyków i powieściopisarzy. Autor XIV-wiecznych dopisków bowiem nie tylko uzupełnił przez Galla, ale i upiększył go opowieściami w rodzaju tych, że miecz ów darowany został Chrobremu przez anioła i że od tego czasu używa się go przy koronacjach królów jako insygnium władzy. W innej wersji utrzymywano, że mieczem królewskim obdarowany został Chrobry przez cesarza Ottona III w dniach zjazdu gnieźnieńskiego w 1000 roku. Od tej pory miecz ten używany miał być przez królów i książąt polskich we wszystkich wyprawach wojennych. W czasie pokoju natomiast miano go przechowywać wraz z innymi odznakami królewskimi: koroną, berłem i jabłkiem tronowym, w skarbcu królewskim mieszczącym się w kościele katedralnym św. Wacława w Krakowie.

Znany inwentarz skarbca królewskiego z 1110 roku, a także późniejszą wiadomość z XIII wieku o stanie insygniów w nim zdeponowanych nic nie wspominają o przechowywaniu Szczerbca w skarbcu. I nikt By go nie znalazł ani w skarbcu królewskim, ani gdziekolwiek indziej. Po prostu ani w XII, ani nawet w XIII wieku Szczerbiec jako miecz królów polskich jeszcze nie istniał. Jak zatem należy rozumieć przekazy Galla Anonima i Kroniki Wielkopolskiej?

Przypomnijmy sobie okoliczności, w jakich wjeżdża Chrobry do Kijowa. Pokonane miasto otwierało mu bramy jako zwycięzcy i triumfatorowi. Występując w tej roli mógł Chrobry rzeczywiście uderzyć w bramę miasta swym mieczem, ponieważ w średniowieczu przyjął się symboliczny zwyczaj dotykania orężem murów lub bramy pokonanego miasta (później słupów granicznych pokonanego kraju) przez zwycięskiego wodza. Na pewno nie mógł uderzyć w odrzwia słynnej Złotej Bramy, bowiem zbudowano ją dopiero w 1037 roku, a więc w dwanaście lat po śmierci Chrobrego. Złota Brama była, więc rekwizytem w opowieści Galla tylko rekwizytem mającym uświetnić opis symbolicznej czynności oznaczającej objęcie w posiadanie buntowniczej stolicy. W tym samym sensie rozumieć należy analogiczny przekaz Galla, według którego Bolesław Szczodry podczas wjazdu do Kijowa, po pokonaniu przeciwników swego zięcia Izasława, miał również uderzyć mieczem w bramę miasta. Symbolicznego znaczenia obydwu tych faktów nie potrafił zrozumieć nie znany nam z imienia autor dopisków do Kroniki Wielkopolskiej; opowieść Galla działała tylko na jego wyobraźnię. A ponieważ w XIV w., tj. w czasie, gdy dopiski te powstawały, miecz królewski ze szczerbą na głowni rzeczywiście był już w użyciu (przechowywano go wraz z innymi insygniami w skarbcu krakowskim) pomysłowy autor postanowił przy sposobności wyjaśnić sprawę jej pochodzenia. Nie wiemy tylko, czy też przekazał nam krążącą o pochodzeniu szczerby legendę.

W jaki sposób znalazł się Szczerbiec w skarbcu wtedy, gdy powstały te dopiski? Sprawa nie jest prosta. Otóż, w chwili gdy Władysław Łokietek przygotowywał się do koronacji w 1320 roku, wypłynęła nagle potrzeba insygniów królewskich. Po prostu nie było ich w tym czasie w Polsce. Starą koronę Chrobrego wywiozła do Niemiec jeszcze w 1032 roku Ryksa, żona Mieszka II, nowsze oznaki władzy Szczodrego, których użył do swej koronacji w 1295 roku Przemysław II, przeniósł do Czech król Wacław II. Musiał, zatem Łokietek zlecić wykonanie nowych insygniów i przy tym nie tylko w pełni odtworzył zasób skarbca przed jego grabieżą, ale także dołączył nowy miecz królewski, używany do koronacji, zwany później Szczerbcem. Łokietek otrzymał go od książąt mazowieckich, w których posiadaniu miecz znajdował się prawdopodobnie już od roku 1242, kiedy to książę Konrad, w nieznanych bliżej okolicznościach, nabył go od Krzyżaków. Napis łaciński wyryty na rękojeści w połowie XIII wieku głosił, że miecz stanowi własność jakiegoś księcia Bolesława. A ponieważ właściciel miecza w napisie tym występuje w osobie trzeciej, wynika stąd, że napis ten mógł położyć tylko książę Konrad, mając na myśli swego syna Bolesława, któremu miecz podarował. Próby zidentyfikowania tego Bolesława z synem Mieszka Starego, ks. kujawskim Bolesławem, który zginął w bitwie nad rzeką Mozgawą w 1195 r. nie mają jak się wydaje dostatecznych jeszcze podstaw. Właścicielem miecza został po Bolesławie Mazowieckim jego brat Kazimierz ks. kujawski, który też przekazał go swojemu synowi Władysławowi Łokietkowi.

Szczerbiec był prostym obosiecznym mieczem roboty niemieckiej, wykonanym najpóźniej w XIII w. Na jego rękojeści za pomocą techniki grawerunkowej i niella wyobrażone były symbole ewangelistów oraz Chrystus pod postacią baranka. Na wygiętych jelcach rękojeści, obok napisu Konrada, położonego później, wyryte były także napisy pochodzenia krzyżackiego - dwa łacińskie, utrzymane w tonie dewocyjnym i tajemniczy napis o znaczeniu mistycznym najprawdopodobniej w jednym z języków wschodnich. Mimo usilnych starań napisu tego nie udało się do dnia dzisiejszego rozszyfrować. Ponadto miecz posiadał małą szczerbę pośrodku głowni, a nie na ostrzu, nie mógł być więc nigdy wyszczerbiony o coś twardego.

Z tego, co powiedziano powyżej, wynika, że pierwszym królem, który posiadał słynny miecz, nie był nim Chrobry, ani nawet Szczodry, ale dopiero Władysław Łokietek. W zawodnej pamięci ludzkiej zatarło się imię właściwego fundatora insygnium - powszechnie uważano, że zarówno korona, jak i miecz koronacyjny pochodzą od Bolesława Chrobrego, którego sława żyła nie tylko na pergaminowych kartach kronik i roczników, ale była przekazywana z pokolenia na pokolenie za pośrednictwem ludowych legend i przypowieści. Nie było też dziełem przypadku, że powiązanie symbolów władzy z osobą Chrobrego dokonało się właśnie w XIV stuleciu, kiedy to nastąpiło szczególne nasilenie kultu pierwszego króla Polski (czego dowodem może być choćby fakt wystawienia mu ok. 1345 r. pomnika nagrobnego w kościele katedralnym w Poznaniu), Ponadto wiąże się to także z ogólną tendencją podkreślania prastarego, zazwyczaj od twórców państwa wywodzącego się pochodzenia insygniów królewskich. Tak było we Francji, gdzie wywodzono korony i miecz od Karola Wielkiego; podobnie rzecz miała się na Węgrzech, gdzie koronę łączono z imieniem króla Stefana; zupełnie analogiczną sytuację znajdziemy w Anglii, gdzie wykonanie korony jest przypisywane królowi Edwardowi Wyznawcy; tak też było w Czechach, gdzie insygnia kojarzono z postacią św. Wacława. Dodać przy tym trzeba, że w rozpowszechnieniu się mniemania o Bolesławowym pochodzeniu Szczerbca wiele było zasługi Galla, który właściwie podsuną, po przez swoją łatwo trafiającą do wyobraźni opowieść, rozwiązanie sprawy pochodzenia nie tylko miecza, ale i "szczerby" na nim się znajdującej.

Ciekawe i burzliwe są dzieje Szczerbca. Prze pięć wieków przechowywany był w skarbcu królewskim; liczne inwentarze sporządzane mniej więcej, co lat kilkadziesiąt, potwierdzają jego obecność. Używano go do obrzędu koronacyjnego wszystkich królów polskich aż do czasów Stanisława Augusta, z wyjątkiem koronacji Augusta III Sasa, w czasie której - jak podaje współczesna relacja - użyto "długiej klingi niemieckiej, obosiecznej w kształt miecza, który umyślnie do tego aktu przygotowywano".

W tajemniczych i niewyjaśnionych okolicznościach Szczerbiec znikł, wraz z koronami, ze skarbca w końcu XVIII wieku, najprawdopodobniej po trzecim rozbiorze Polski. Dopiero później z odkrytej korespondencji króla pruskiego Fryderyka Wilhelma II do gen. Ruetsa, głównodowodzącego wojskami pruskimi okupującymi Kraków. Wiadomo, że korony dostały się na dwór pruski, gdzie następnie uległy rozebraniu i częściowemu przetopieniu. Natomiast o losach Szczerbca nie da się powiedzieć nic pewnego. Wypłyną znów na widownię dopiero w r. 1819, jako własność Rosjanina Łabanowa, który miał nabyć nasz zabytek od jakiegoś Ormianina. Następnie stanowił własność ks. Demidowa, od którego odkupił go znany antykwariusz rosyjski Bazylewski. Przez tegoż Bazylewskiego Szczerbiec, wraz z innymi zabytkami i dziełami sztuki, został wystawiony w r. 1878 na wystawie paryskiej w pałacu Trocadero. Oglądany tam przez polskich historyków sztuki, został zidentyfikowany jako miecz koronacyjny królów polskich. Wiadomość tę prasa ówczesna podała jako nie lada sensację. Zakupiony w r. 1884 do zbiorów petersburskiego Ermitażu pozostawał tam aż do 1928 roku, kiedy to w myśl postanowień traktatu ryskiego Szczerbiec, wraz z innymi zabytkami polskimi, zwrócony został Polsce. Do roku 1939 przechowywano go w skarbcu krakowskim na Wawelu; na początku wojny, wraz z bezcennymi arrasami wawelskimi wywieziony został do Kanady, gdzie długo dzielił los polskich dzieł sztuki. Po dwudziestu latach wrócił do Kraju, aby wzbogacić zbiory wawelskie.

S.K. Kuczyński
Mówią Wieki, luty 1959

narzędzia wojny, jak broń zmieniała świat

2011-12-06T05:58:00.000-08:00

autor: Black Jeremy
tytuł: Narzędzia wojny, jak broń zmieniała świat
tytuł oryginału: Tools of War, The Weapons that Changed the World
tłumaczenie: Kowalska Agnieszka, Kuraszkiewicz Kamil
język: polski
wydawca: Wydawnictwo Amber
kod: ISBN 978-83-241-3232-4
numer wydania: I
miejsce wydania: Warszawa
rok wydania: 2008
liczba stron: 312
format okładki: 24 x 17,5 cm
rodzaj okładki: twarda
rodzaj papieru: dobrej jakości papier
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 4/5

opis:

Jak długi łuk zmienił bieg dziejów? Jaki wpływ na historię miał rydwan, muszkiet, karabin maszynowy i czołg? Jakie rodzaje broni przyczyniły się do powstania wielkich imperiów? Kto, kiedy i gdzie zastosował po raz pierwszy przełomowe wynalazki, które na zawsze zmieniły dzieje sztuki wojennej i świata?
Oto historia pięćdziesięciu najbardziej znaczących osiągnięć w technice wojskowej: od włóczni z epoki kamienia przez rzymskie miecze, długie łodzie wikingów, dwupłatowe samoloty i U-Booty I wojny światowej, po dzisiejsze pociski samosterujące. Macedońskie włócznie, średniowieczne warownie, proch strzelniczy, armaty, okręty wojenne, myśliwce i bombowce - każda ta broń, użyta po raz pierwszy, wywołała piorunujący efekt na polu walki. Narzędzia wojny przedstawiają okoliczności wynalezienia i zastosowania, a przede wszystkim skutki użycia wynalazków, które miały najbardziej doniosły wpływ na rozwój sztuki wojennej - od Mongołów, którzy dzięki skromnemu strzemieniu podbijali kontynenty, po wpływ bomby atomowej na zakończenie II wojny światowej. Gdyby ta nowa broń nie pojawiła się w pewnych momentach na polach bitewnych, dzieje świata potoczyłyby się zupełnie inaczej.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Wprowadzenie 7

Kamień i metal 9
Tarcze 15
Pancerze 21
Rydwany 27
Machiny oblężnicze 33
Macedońskie włócznie 39
Rzymskie miecze 45
Galery 51
Strzemiona 57
Łuki 63
Długie łodzie 69
Zamki 75
Długie łuki 81
Szwajcarskie piki 87
Proch strzelniczy 93
Armaty 99
Uzbrojone okręty wojenne 105
Muszkiety z zamkiem lontowym 111
Pistolety kawaleryjskie 117
Mapy 123
Twierdza-gwiazda 129
Okręty liniowe 135
Bagnety 141
Zamki skałkowe 147
Karabiny 153
Semafor i telegraf 159
Rakiety, broń kapiszonowa i odtylcowa 165
Okręty parowe 171
Pociski Minié 177
Koleje 183
Działa gwintowane 189
Okręty opancerzone 195
Pancerniki 201
Karabiny maszynowe 207
Torpedy 213
Okręty podwodne: I wojna światowa 219
Radio 225
Samoloty: I wojna światowa 231
Czołgi: I wojna światowa 237
Artyleria przeciwpancerna i przeciwlotnicza 243
Lotniskowce 249
Okręty podwodne: II wojna światowa 255
Radar 261
Samoloty: II wojna światowa 267
Okręty desantowe 273
Samoloty odrzutowe 279
Czołgi: II wojna światowa i później 285
Bomby atomowe 291
Pociski balistyczne 297
Pociski samonaprowadzające 303

Spis ilustracji 309

symbolika tarczy

2011-11-15T03:54:00.000-08:00

Tarcza symbolizuje bóstwo, słowo Pańskie, wiarę, zbawienie, cnotę, czystość; rycerskość, broń defensywną ochronną obronę, osłonę, siłę, bitwę, śmiałość, zwycięstwo; prawdę, mądrość, (s)pokój, wierność, zaufanie, podejrzenie.

Biblia mówi o dwóch rodzajach tarcz:
1) mała, okrągła, drewniana, kryta skórą, przeciw zwykłym strzałom z łuku (gr. aspis, pelte, łac. clipeus, parma, pelta) i
2) wielka, metalowa, przeciw włóczniom i "ognistym pociskom", czyli płonącym pakułom (gr. thyreós, hóplon, łac. scutum).
Tarcza - ochrona, obrona, opieka boska. Pan do Abrama: "Nie bój się, Abramie, jam tarczą twoją" (Gen. 15, 1). W wielu miejscach Wulgata przekłada biblijną "tarczę" na łac. protector 'zakrywający; obrońca'. "Boże! coś Polskę przez tak liczne wieki (...) tarczą swojej zasłaniał opieki od nieszczęść" (Hymn na rocznicę ogłoszenia Królestwa Polskiego 1-4 Alojzego Felińskiego).
Tarcza-słowo Pańskie. "Słowo Pana (...) jest tarczą wszystkim, którzy w nim ufają" (Psalm 77 31).
Tarcza-zbawienie. "Dałeś mi tarczę zbawienia twego" (2. Ks. Król. 22, 36).
Tarcza poświęcona -- namaszczona olejem. "Bo tam porzucona jest tarcza mocarzów, tarcza Saulowa, jakby nie była namaszczona olejem" (2. Ks. Król. 1,21).
Tarcza - puklerz bohatera, broń mocarza. "Twoja szyja jak wieża Dawidowa (...) tysiąc tarcz wisi na niej, a wszystko to puklerze bohaterów (broń mocarzów)" (Pieśń nad pieśniami 4,4).
Tarcza Dawida zob. Gwiazda (sześcioramienna).
Tarcza - wierność, prawda. "Prawda (wierność) jest jego tarczą i puklerzem" (Psalm 90 4).
Tarcza atrybutem Aresa (Marsa), bogini Odwagi (z wyobrażeniem lwa a. byka), Artemidy (Diany), Retoryki (jednej z siedmiu sztuk wyzwolonych), personifikacji Wieku Żelaza (z ludzką głową na ciele węża). Lustrzana tarcza Perseusza zabija Meduzę, odbijając jej śmiercionośne spojrzenie.
Egida - w mit. gr. tarcza sporządzona przez Hefajstosa dla Zeusa, pokryta skórą kozy Amaltei, noszona przez Atenę, która pośrodku egidy umieściła głowę gorgony Meduzy, złożoną jej w ofierze przez Perseusza.
Tarcza z nieba, łac. ancile, owalna, zwężona w połowie, która wg legendy miała spaść z nieba w Rzymie za panowania Numy Pompiliusza, uważana za symbol i rękojmię pomyślności państwa rzymskiego. Aby uniknąć świętokradztwa sporządzono 11 identycznych kopii tarczy; saliowie nosili je w dorocznych procesjach narodowych.
Z tarczą albo na tarczy, gr. e tan e epi tas. "Kobieta spartańska, wręczając swemu synowi miecz, wzywa go (aby powrócił z wojny): Albo z nią, albo na niej" (Moralia sec. 241F Plutarcha), tj. albo zwycięzcą, albo poległym.
Tarcza - mądrość, rozwaga. Mądrość pokonująca wady obraz (1502, Luwr, Paryż) Andrea Mantegny; Minerwa z przejrzystą tarczą.
Tarcza - znak rozpoznawczy rycerza, niekiedy służący jako broń psychologiczna mająca zatrwożyć przeciwnika, np. gorgona na tarczy Agarnemnona, wąż u Menelaosa, delfin u Odyssa, lew u Hektora, kogut Idomeneusa, koń morski Achilla, rak Amykosa, syna Posejdona.
Tarcza - Wszechświat, Kosmos, wyobrażenie Wszechświata, mające prawdop. wyrażać obronę własnego (porządku) świata przez rycerza, jak na tarczy Achillesa, wykutej przez Hefajstosa na zamówienie matki bohatera, nereidy Tetydy. Hefajstos "na powierzchni cuda swojej sztuki ryje. Wydana Ziemia, niebo, Ocean głęboki, Księżyc i nieba w gwiazdach ozdobna korona" (tł. F. Dmochowskiego), dwa miasta, bitwa, orka i żniwa, winobranie, pasące się bydło i owce, sceny taneczne (Iliada 18,478 i nast. Homera).
Uderzanie włóczniami w tarcze - wywoływanie zagłuszającego hałasu a. odstraszanie złych duchów. W ten sposób kureci (kapłani kreteńscy) zagłuszali płacz małego Zeusa, aby go Kronos, wyrodny ojciec, nie usłyszał. Celtycki dowódca uderzał tępym końcem włóczni tarczę rycerza skazanego na śmierć, co było wezwaniem barda do odśpiewania pieśni żałobnej. "A noc straszna taka, jakby w tarcze pogrzmiewał na godach Spartaka!" (Przechadzka poza Rzymem 20-30 Bohdana Zaleskiego).
Tarcza - wiara, Kościół. "Weźcie tarczę wiary, którą będziecie mogli zgasić ogniste pociski Złego" (List do Efezjan 6, 16), tj. herezji, pychy i pożądań ciała.
Tarcza atrybutem św. Jerzego i św. Zofii.
Na tarczach podnieść. Starożytni Germanowie podnosili nowo wybranego wodza na tarczy i ukazywali zebranym. "Zwyczajem ludu posadzono Brynna na tarczy, podtrzymując na ramionach pohuśtano i wodzem obrano" (Dzieje 4, 15 Tacyta, tł. S. Hammera). Podobny zwyczaj istniał przy obiorze króla Franków (wg Grzegorza z Tours) i dawnych królów polskich.
Tarcza i miecz - emblemat odwagi.
Tarcza ze strzałą utkwioną pośrodku, zob. Łuk i strzały.
Tarcza, do 1928 Tarcza Sobieskiego (Scutum Sobiesii) - gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny latem i jesienią.
Amulety w kształcie małej tarczy były ochroną przed demonami.
W heraldyce: herb, tarcza herbowa; herb rycerza na tarczy obwieszczał przeciwnikowi, z kim będzie walczył. "Rycerzu! - wiernym pozostań swej tarczy!" (Tarcza 8 Bolesława Leśmiana).
Tarcza Amazonek w kształcie półksiężyca, na której siedzi orzełek polskich czapek i hełmów wojskowych.
Ręka tarczy - lewa, w przeciwieństwie do ręki włóczni - prawej.

Władysław Kopaliński
Słownik symboli

jelce mieczy japońskich z kolekcji muzeum narodowego w warszawie

2011-11-08T03:35:00.000-08:00

autor: Polak Krzysztof, Maleszko Katarzyna
tytuł: Jelce mieczy japońskich z kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: polski
wydawca: Durator Drop - Agencja Wydawnicza
kod: ISBN 83-7100-278-5
numer wydania: brak
miejsce wydania: Warszawa
rok wydania: 2005
liczba stron: 300
format okładki: 24 x 17,5 cm
rodzaj okładki: twarda
rodzaj papieru: papier kredowy
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 5/5

opis:

Książka napisana między innymi przez Krzysztofa Polaka z pasją, prostym w odbiorze stylem. Praca ta mówi o japońskich jelcach (osłonach dłoni w rękojeści mieczy). Można powiedzieć, że oprócz wiedzy teoretycznej, książka owa zawiera katalog małych metalowych płaskorzeźb. W katalogu każda tsuba jest bardzo dokładnie opisana. Wypełniają go liczne zdjęcia ukazanych w całości eksponatów jak i powiększone fotografie detali. Książkę wygodnie czyta się dzięki temu że jest poręcznego formatu. Niestety wyłapałem parę błędów w tekście. Na stronie 19 w 7 wersie źle zapisano datowanie epoki Heian. Jest napisane (794-185), a powinno być (794-1185). Następną pomyłką na stronie 43 w 6 wierszu jest podanie błędnego numeru tsuby do katalogu w dalszej części pracy. Napisano tam (por. kat. nr 90), a powinno tam być (por. kat. 91). Ponieważ jak wynika z opisu w tekście z odnośnikiem chodzi o kolejną tsubę nie o numerze 90 lecz 91. Po mimo tych drobnych nieścisłości książka jest wartościowa. Bardzo podobają mi się rysunki przedstawiające budowę i typologię tsub, są czytelne i za razem dopracowane w szczegółach. Szukałem po internetowych księgarniach i antykwariatach tej książki przez 3 lata. W końcu udało się mi ją kupić. Polecam ją szczególnie miłośnikom kultury japońskiej ponieważ myślę że tsuba to eleganckie połączenie rzeźby i malarstwa kraju kwitnącej wiśni.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Wstęp 7
Japońska broń sieczna 15
Kształty tsub i ich historyczny rozwój 19
Główne typy tsub, szkoły, mistrzowie 23
Symbolika dekoracji tsub 41
Katalog 55
Słownik terminów japońskich 289
Chronologia 298
Wybrana bibliografia 299

miecz na Dalekim Wschodzie

2011-10-20T03:39:00.000-07:00

miecz

1. W japońskiej mitologii miecz jest symbolem jedności narodu. Pewnego razu człowiek łowiący perły przy wybrzeżu Amakusa dostrzegł leżący na skale i rozsiewający blask miecz. Przyniesiono go na brzeg, umieszczono w świątyni i otoczono należytą czcią. W okolicy nigdy już nie zanotowano trzęsień ziemi, a rybakom nie brakowało ryb.

Z Japonii pochodzi również opowieść o starożytnym mieczu wykonanym dla wielkiego księcia, który to miecz posiadał własnego ducha. Ducha tego widywano niekiedy nocami w pobliżu przylądka Fudo, w miejscu, gdzie na dnie oceanu spoczywał ów miecz. Oręż ten należał do Susanowo, a następnie do księcia Yamato.

2. Z tajskiej mitologii pochodzi legenda o królu Sisonie z Anan-ta Nakhon, który posiadał cudowny miecz, ale mógł go użyć tylko za zgodą Phra Sao, boga przeznaczenia i szczęścia na wojnie. Wystarczyło unieść miecz rankiem w dniu bitwy, a wszyscy nieprzyjaciele, którzy dostrzegli jego blask w promieniach słońca, ginęli. Jeśli jednak nie złożono stosownych ofiar Phra Sao, śmierć czekała także żołnierzy króla Sisona.

Jan Knappert
Mitologia pacyfiku (s. 275-276)

uzbrojenie koczowników Wielkiego Stepu w czasach ekspansji Mongołów (XII-XIV w.)

2011-10-12T07:51:00.000-07:00

autor: Świętosławski Witold
tytuł: Uzbrojenie koczowników Wielkiego Stepu w czasach ekspansji Mongołów (XII-XIV w.)
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: polski
wydawca: Wydawnictwo Templum
kod: ISBN 978-83-929218-8-2
numer wydania: II
miejsce wydania: Wodzisław Śląski
rok wydania: 2011
liczba stron: 120
format okładki: 29 x 21 cm
rodzaj okładki: miękka
rodzaj papieru: dobrej jakości papier
rodzaj łączenia: klejone
moja ocena: 5/5

opis:

Autor tej pracy naukowej podsumowuje stan badań na temat uzbrojenia koczowników Wielkiego Stepu. Korzysta ze źródeł pisanych, ikonograficznych, archeologicznych, etnologicznych i etymologicznych. Książkę napisano z pasją jasnym przejrzystym i wciągającym czytelnika stylem. Witold Świętosławski zawarł w niej również własne spostrzeżenia ponieważ specjalizuje się w tym obszarze bronioznawczym. Zaciekawiło mnie stwierdzenie autora mówiące, że szabla (krzywa, jednosieczna broń biała) powstała w skutek wygięcia się pałasza (prostej, jednosiecznej broni białej). Publikacja ta zawiera sporą polskojęzyczną i obcojęzyczną bibliografię. Dobrym pomysłem było umieszczenie w książce indeksu nazw osobowych, etnicznych i geograficznych. Na końcu tej pracy autor zawarł rysunki uzbrojenia zebrane w 32 tablicach całostronicowych. Odtwórców historycznych zainteresują pewnie również całościowe rekonstrukcje sylwetek koczowników w formie tekstu i rysunków. Podczas czytania zauważyłem kilka błędów w tej książce, wynikłych zapewne podczas składania tekstów. Myślę z całą pewnością, że nie wynikają one z niewiedzy autora. Szkoda, że kartki tej pracy złączono za pomocą słabego klejenia. W wyniku czego trzeba uważać przy czytaniu aby książka nie rozleciała się. Podsumowując stwierdzam, że jest to swoiste jedyne kompendium z tego zakresu bronioznawczego, jakie znalazłem na polskim rynku wydawniczym.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

1. Wstęp
2. Broń ochronna
2. 1. Ochrony tułowia
2. 1. 1. Pancerze płytkowe
2. 1. 2. Pancerze skórzane
2. 1. 3. Przeszywanice
2. 1. 4. Płytowe osłony kończyn
2. 1. 5. Kolczugi
2. 1. 6. Falery napierśne
2. 2. Hełmy
2. 3. Tarcze
3. Broń zaczepna
3. 1. Broń sieczna
3. 1. 1. Pałasze
3. 1. 2. Szable
3. 1. 3. Miecze
3. 2. Broń drzewcowa - włócznie
3. 3. Broń obuchowa
3. 3. 1. Topory i czekany
3. 3. 2. Buławy i buzdygany
3. 4. Broń strzelcza – łuki i strzały
3. 4. 1. Łuki
3. 4. 2. Strzały
4. Machiny bojowe
5. Broń prochowa
6. Gazy bojowe
7. Rząd koński
8. Pancerz koński
9. Oporządzenie jeździeckie
10. Znaki bojowe
11. Sylwetki późnośredniowiecznych wojowników Wielkiego Stepu
12. Bibliografia
13. Indeks nazw osobowych, etnicznych i geograficznych
14. Ryciny

ekskalibur

2011-09-25T03:41:00.000-07:00

Ekskalibur - magiczny miecz Artura, dar Pani z Jeziora. Jak długo Artur nosił go przy sobie, był niepokonany, ale Morgan skradła mu pochwę chroniącą przed ranami. Ekskalibur znaczy „tnacy stal”, nazywany jest także Caliburnus lub Caledfwlch. Często myli się go z Mieczem Kamienia, który wskazał na Artura jako prawowitego króla. Miecz ten złamał się w walce i Artur musiał poszukać nowego. Niektóre wersje podają, że Ekskalibur został wykuty przez Wolunda.

John i Caitlin Matthews
Mitologia Wysp Brytyjskich (s. 81)

Miecze średniowiecznych bohaterów były niezwykle cenione. Nosiły często imiona o ważkim znaczeniu, jak na przykład Durandal Rolanda czy Radosny Karola Wielkiego. Miecz Artura w tradycji celtyckiej nosi imię Caledwlch, w tekstach francuskich przekształcone w Ekskalibur lub Caliborn. Ale to nie ten miecz Artur wyciągnął z głazu. Ekskalibur pojawił się później i pochodził z feerycznych Zaświatów, jako dar, czy raczej przedmiot użyczony przez tajemniczą Damę z Jeziora.

Anne Berthelot
Król Artur i rycerze Okrągłego Stołu (s. 49)

Miecz Artura pochodzi z Zaświatów, musi zatem tam powrócić, ponieważ Artur nie ma dziedzica i po jego śmierci nikt już nie będzie godny władać Ekskaliburem. Ręka, która wysuwa się z wody, by odebrać miecz, wznosi go trzykrotnie, oddając ostatni hołd umierającemu królowi.

średniowieczna miniatura

Anne Berthelot
Król Artur i rycerze Okrągłego Stołu (s. 61)

polska, broń wodzów i żołnierzy

2011-09-14T02:26:00.000-07:00

autor: Żygulski Zdzisław jun.
tytuł: Polska, broń wodzów i żołnierzy
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: polski
wydawca: Wydawnictwo Kluszczyński
kod: ISBN 83-89550-02-4
numer wydania: brak
miejsce wydania: brak
rok wydania: brak
liczba stron: 112
format okładki: 29 x 22 cm
rodzaj okładki: twarda
rodzaj papieru: papier kredowy
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 4/5

opis:

Nawet zdeklarowany pacyfista przyzna, że czując w dłoni rękojeść szabli, gładząc znaczoną szczerbami powierzchnię tarczy czy przykładając do ramienia kolbę karabinu, doświadcza szczególnych emocji. Broń w polskiej tradycji zajmuje ważne miejsce ze względu na burzliwe, raz po raz wojnami znaczone dzieje. Przez wieki oręż był ważniejszy od pługa. Smukłe batorówki, husarskie kopie, ułańskie lance, rycerskie miecze, cudzoziemskie arkebuzy, napoleońskie pałasze... oto niektórzy bohaterowie najnowszej, bogato ilustrowanej opowieści wytrawnego znawcy militariów, prof. Zdzisława Żygulskiego jun.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Za pierwszych Piastów 5
Polska dzielnicowa, wieki XII-XIV 15
Zjednoczone Królestwo Polskie, od roku 1320 21
Unia z Litwą, od roku 1386 28
Złoty wiek Jagiellonów 33
Król Stefan Batory - pan wojenny 43
Srebrny wiek Wazów 49
Trofea króla Jana III Sobieskiego 60
Zmierzch polskiej siły zbrojnej w czasach saskich 67
Próby odrodzenia wojska za czasów króla Stanisława Augusta 74
Legiony Polskie we Włoszech i Księstwo Warszawskie 81
Królestwo Polskie i powstanie listopadowe 86
Wiosna Ludów i powstanie styczniowe 90
Pierwsza wojna światowa 93
Rzeczpospolita odrodzona 97
Druga wojna światowa 102
Wojsko Polskie w Układzie Warszawskim 107
Wojsko Polskie w NATO 109
Słowniczek 110

żabi pysk, wg rys. Albrechta Dürera, 1503 rok

2011-09-08T03:06:00.000-07:00

uzbrojenie jako atrybut i symbol w ikonografii chrześcijańskiej

2011-09-01T03:15:00.000-07:00

Wykaz atrybutów świętych i błogosławionych dotyczących uzbrojenia w ikonografii chrześcijańskiej.

Lanca: Demetrian m.
Wiktor Maur
Maczuga: Apolinary bp Rawenny
Tadeusz Juda
Maczuga kwitnąca: Krzysztof m.
Miecz: Adaukt m.
Barbara p. m.
Bonifacy bp m.
Demetrian m.
Ewaryst pap. m.
Hadrian (Adrian) m.
Jakub Mniejszy (Młodszy)
Jakub Większy (Starszy)
Katarzyna Aleksandryjska
Marcin z Tours
Maurycy m.
Michał Archanioł
Pankracy m.
Pantaleon m.
Protazy m.
Paweł ap.
Roman op.
Salomon król
Tomasz Becket bp m.
Urban I pap. m.
Wawrzyniec m.
Wiktoria p. m.
Zofia (z córkami: Miłość, Nadzieja, Wiara) wd. m.
Miecze: Andrzej Bobola
Oszczep: Michał Archanioł
Pałki: Tadeusz Juda
Proca: Dawid król
Puklerz: Michał Archanioł
Serce przeszyte strzałą: Teresa z Avili (od Jezusa)
Siekiera: Wolfgang bp
Strzały: Edmund II król Anglii
Franciszek Caraccido
Kanut IV król Danii
Krystyna p. m. z Bolsena
Sebastian m.
Urszula p. m.
Strzała przeszywa dłoń: Idzi op.
Stygmaty na tarczy: Piotr z Alkantary
Sztylet: Łucja p. m.
Olaf król Norwegii m.
Wacław król m.
Tarcza z napisem: Quis ut Deus: Michał Archanioł
Mikołaj bp
Tarcza biała w purpurowe pasy: Maurycy m.
Topór: Bartłomiej ap.
Hermenegild królewicz Wizygotów m.
Maciej ap.
Olaf królewicz Norwegii m.
Tomasz Becket bp m.
Włócznia: Bartłomiej ap.
Lambert z Maastricht
Longin m.
Tomasz ap.
Wacław król m.
Wojciech bp m.

Symbolika ogólna dotycząca uzbrojenia w ikonografii chrześcijańskiej.

Hełm
wiara
zbawienie

Miecz
przenikliwość słowa Bożego
słowo Boże
śmierć
władza królewska
wojna

Miecz chrześcijanina
słowo Boże

Miecz w ręku Boga
gniew Boży
władza Boga

Miecz wychodzący z ust Boga Sędziego
wyrok ostateczny

Rękawica żelazna
życie wojenne porzucone dla spraw Bożych

Strzała
modlitwa
znak śmierci
zręczność

Strzała w ręku Boga
apostołowanie
prorocy
słowo Boże

Strzała płonąca
miłość Boża

Tarcza
opieka Boża
wiara
wierność

Topór
nadzieja
rękodzieło

Trójząb
Krzyż

Włócznia
cierpliwość
mądrość

Urszula Janicka-Krzywda
Patron-atrybut-symbol

od siekiery czyli wstęp do toporologii

2011-08-25T02:57:00.000-07:00

autor: Marszałek Edward
tytuł: Od siekiery czyli wstęp do toporologii
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: polski
wydawca: Wydawnictwo Ruthenus
kod: ISBN 978-83-7530-064-2
numer wydania: I
miejsce wydania: Krosno
rok wydania: 2009
liczba stron: 144
format okładki: 21 x 15 cm
rodzaj okładki: twarda
rodzaj papieru: dobrej jakości papier
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 5/5

opis:

Dowiedziałem się o tej publikacji od Piotra Czołczyńskiego, dziękuje mu w tym miejscu za to. Pewnie bym do niej nie dotarł gdyby nie on. Książkę tą napisano wciągającym czytelnika stylem. Autor napisał swoją książkę z pasją w sposób interdyscyplinarny, czyli czerpiąc z różnych dziedzin wiedzy. A więc mamy tu do czynienia z historią, archeologią, etnologią, ikonografią, etymologią, symboliką, sportem (rzucanie siekierą). Pan Marszałek w opisywaniu wiedzy o siekierach i toporach skupia się głównie terytorialnie na Polsce. Pomimo tego że opisuję całą tradycję drwali i leśniczych polskich związaną z tym narzędziem, nie zabrakło typologii współczesnych siekier występujących na całym świecie. Oczywiście autor zawarł w swojej pracy również typologię siekier i toporów z przeszłości. Książkę wypełniają liczne zdjęcia i ilustracje. Można też się trochę pośmiać z zawartych w tej pracy żartów i rysunków satyrycznych dotyczących tego narzędzia. Publikacja ta łączy wiedzę teoretyczną i praktyczną wyłożoną przez prawdziwego znawce tematu pana Edwarda Marszałka. To swoiste kompendium z zakresu tego tematu, obecnie jedyne na rynku polskim, polecam wszystkim którzy mają do czynienia z siekierą.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Wstęp 7
Od autora 9
Z siekierą przez życie 13
Z dziejów siekiery 17
Topór niejedno ma imię 27
Siekiera w symbolice i heraldyce 33
Natchnienie poetów i pisarzy 41
Siekiera w piosence 53
Siekiery ludzi gór 57
Huculscy drwale 67
Sztuka ciesiołki, czyli pochwała topora 75
Słowiańska dusza siekiery 83
W muzeum siekier 89
Budowa siekiery 95
Typologia toporów i siekier 101
O siekierze praktycznie 113
Siekiernicy od siekiernego 123
Dowcipy z siekierą w tle 129
Współczesny przegląd siekier 133
Wybrana literatura 141

zbroja europejska, rozwój na przestrzeni wieków

2011-08-19T09:01:00.000-07:00

miecz w kulturze biblijnej, część 4

2011-08-14T01:54:00.000-07:00

Król Królów (gr. Basileus ton Basileon; Car Carej). Ikona, na której Chrystus jest przedstawiony jako Władca, zgodnie z tekstem Apokalipsy św. Jana (19,12-16). Chrystus w czerwonej mandorli, w dalmatyce, ma na głowie wiele diademów, wyobrażających tiarę. W lewej ręce trzyma laskę zakończoną krzyżem, prawą unosi w geście błogosławieństwa. Z jego ust wychodzi miecz - symbol sprawiedliwego sądu nad światem w dniu sądu ostatecznego, a także symbol przenikliwości słowa Bożego (Hbr 4,12). Ten typ ikonograficzny występuje w połączeniu z typem Zbawiciel Wielki Arcykapłan. Wywodzi się ze sztuki serbskiej XIV - XV w., w rosyjskiej ikonografii rozpowszechnił się pod koniec XVII w.

Król Królów

Elżbieta Smykowska
Ikona, mały słownik

ancient weapons

2011-08-09T07:07:00.000-07:00

autor: Fowler Will
tytuł: Ancient weapons
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: angielski
wydawca: Southwater, Anness Publishing Ltd
kod: ISBN-13: 978-1-84476-492-1, ISBN-10: 1-84476-492-3
numer wydania: brak
miejsce wydania: Londyn
rok wydania: 2008
liczba stron: 64
format okładki: 30 x 23 cm
rodzaj okładki: miękka
rodzaj papieru: papier kredowy
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 3/5

opis:

Książka ta adresowana jest głównie do młodego czytelnika ale i starszy odbiorca znajdzie w niej coś dla siebie. Praca jest bogato ilustrowana na czym tekst nie ucierpiał. Część obrazków pochodzi z książki wydanej przez Wydawnictwo Dower pod tytułem Weapons and armor, a pictorial archive of woodcuts and engravings. Owe ilustracje pokolorowano. Książka opisuje wybrane dawne uzbrojenie i fortyfikacje z różnych stron świata, ale koncentruje się głównie na Europie w tym Anglii.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Introduction 6
Clubs, Maces, Hammers and Flails 8
Axes and Throwing Weapons 10
Slings, Bows and Crossbows 12
Daggers and Knives 14
Swords, Sabres and Scimitars 16
Spears, Poles, Pikes and Halberds 18
Ancient Firearms 20
Armour 22
Shields 24
Helmets and War Hats 26
Animals at War 28
Horses in Battle 30
Chariots and War Wagons 32
Cavalery Weapons 34
Castles and Fortifications 36
Towers, Keeps and Gates 38
Walls 40
Defending Borders 42
Under Siege 44
Siege Attack 46
Bombardment 48
Ramps, Rams and Mining 50
Gunpowder Arrives 52
War at Sea 54
Sail or Oar? 56
Ramming and Grappling 58
Sailing to War 60
Glossary 62
Index 64

zbroja europejska, budowa, nazewnictwo w pięciu językach

2011-08-06T06:44:00.000-07:00

miecz w kulturze biblijnej, część 3

2011-07-26T02:58:00.000-07:00

Miecz

Symbol walki, władzy i sprawiedliwości. W Apokalipsie św. Jana (Ap 1,9 i n.) z ust Bożych wychodzi miecz obusieczny. Dlatego też Chrystus-Sędzia trzyma miecz lub miecz i lilię, symbolizujące jego sędziowską władzę. Miecz trzyma Justitia, będącą personifikacją karzącej sprawiedliwości oraz symbolem rozdzielenia dobrego od złego. Cesarze i królowie noszą miecze na znak władzy świeckiej. Archanioł Michał walczy mieczem z diabłem (smokiem). Również św. Jerzy walczy mieczem ze smokiem. Wśród czterech jeźdźców jeździec z mieczem uosabia wojną (Ap 6,4). Przy wygnaniu Adama i Ewy z raju anioł z mieczem ognistym pilnuje drogi do drzewa życia. Judyta zabija mieczem Holofernesa. Dawid ścina głowę martwemu Goliatowi jego własnym mieczem. Podczas betlejemskiej rzezi niewiniątek żołnierze zabijają niemowlęta mieczami. W trakcie pojmania Jezusa św. Piotr mieczem obcina ucho jednemu z pachołków. Św. Jan Chrzciciela ścięto mieczem. Święty książę apostołów, Paweł, oraz inni święci trzymają miecze jako atrybuty wskazujące na ich męczeńską śmierć. Wielu wczesnochrześcijańskich męczenników po okrutnych torturach, które przetrwali bez obrażeń, ścięto mieczem np. św. Katarzyna Aleksandryjska. Św. Łucji z Syrakuzy przebito mieczem gardło. Siedem mieczy w sercu Maryi: Siedem Boleści Maryi.

Jezus jako Sędzia z mieczem w ustach; ilustracja według miniatury z ok. 1260 r.

Jutta Seibert
Leksykon sztuki chrześcijańskiej (s. 201)

Od późnego średniowiecza słowa wypowiedziane przez Symeona podczas ofiarowania Jezusa w świątyni posłużyły do ukazywania Maryi jako Mater Dolorosa z siedmioma mieczami wbitymi w serce. Miecze te odnoszą się do następujących wydarzeń: proroctwo Symeona lub obrzezanie Jezusa; ucieczka do Egiptu; poszukiwanie dwunastoletniego Jezusa; pojmanie Chrystusa i niesienie krzyża; złożenie do grobu.

Jutta Seibert
Leksykon sztuki chrześcijańskiej (s. 291)

ilustrowana historia uzbrojenia

2011-07-23T02:15:00.000-07:00

autor: Wills Chuck
tytuł: Ilustrowana historia uzbrojenia
tytuł oryginału: The illustrated history of weaponry
tłumaczenie: Rudowski Marek
język: polski
wydawca: Dom Wydawniczy Bellona
kod: ISBN 978-83-11-10562-1
numer wydania: brak
miejsce wydania: Warszawa
rok wydania: 2007
liczba stron: 240
format okładki: 28 x 21,5 cm
rodzaj okładki: twarda
rodzaj papieru: papier kredowy
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 4/5

opis:

Ilustrowana historia uzbrojenia jest wyczerpującym przeglądem często śmiercionośnych, czasami zaskakujących, ale zawsze fascynujących narządzi walki. W książce zostało zamieszczonych ponad 600 fotografii egzemplarzy broni specjalnie wybranych spośród 8000 eksponatów zebranych przez Berman Museum of World History. Eksponaty pochodzą z całego świata i obejmują ponad 3500 lat historii. Wśród nich znajdują się: perska szabla, która należała do Abbasa I i do Katarzyny II, miecz ofiarowany Napoleonowi, pistolety podróżne prezydenta Konfederatów Jeffersona Davisa i karabin Himmlera. Przedstawiona gama rzadkich broni szpiegowskich oraz broni kombinowanych powoduje, że zaprezentowana kolekcja jest szczególnie interesująca, nawet dla najbardziej wytrawnych zbieraczy broni.

W książce przedstawiono w historycznej perspektywie ludzi, miejsca i daty ważne dla rozwoju broni, ze specjalnymi wyjaśnieniami takich tematów, jak: wojna stuletnia, krucjaty, uzbrojenie marynarki wojennejennej, wojna secesyjna w Stanach Zjednoczonych i wojna pozycyjna. Rzadkie i wspaniałe egzemplarze broni, a także ich opisy zainteresują nie tylko miłośników broni, ale i antropologów kultury oraz historyków.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

PRZEDMOWA 8

Część I. BROŃ PREHISTORYCZNA I STAROŻYTNA 13
Broń kamienna 16
Broń epoki brązu 20
Broń Ameryki oraz Australii i Oceanii 22
Łuki i kusze 26
Krucjaty 30

Część II. ZMIENIAJĄCE SIĘ SPOSOBY WALKI 33
Broń obuchowa 36
Wojna stuletnia 38
Broń drzewcowa i obuchowa 40
Zbroja 46
Sztylety i noże 50
Rewolucja prochowa 64

Część III. CZAS REWOLUCJI 67
Pierwsza broń palna 70
Od zamka lontowego do skałkowego 72
Pistolet skałkowy 78
Miecz europejski w latach 1500-1800 84
Miecze Afryki i Azji 90
Pistolety pojedynkowe 100
Garłacz 102
Broń marynarki wojennej 104

Część IV. OD NAPOLEONA DO ROKU 1914 107
Broń wojen napoleońskich 110
Od broni skałkowej do spłonki 114
Szable XIX w. 120
Pieprzniczki i derringery 126
Rewolwery Colta 130
Konkurenci Colta 134
Wojna secesyjna w USA 138
Broń Unii w wojnie secesyjnej 140
Broń Konfederacji w wojnie secesyjnej 142
Broń amerykańskiego Zachodu 144
Karabiny z zamkiem suwliwo-obrotowym 148
Pistolet automatyczny 152
Broń do obrony osobistej 156
Broń kombinowana 164
Alarmy, pułapki i specjalna broń palna 170

Część V. I WOJNA ŚWIATOWA I JEJ SKUTKI 173
Broń biała w czasie I wojny światowej 176
Pistolety i rewolwery w czasie I wojny światowej 178
Karabiny piechoty w czasie I wojny światowej 180
Karabiny maszynowe w czasie I wojny światowej 184
Wojna pozycyjna 186
Broń w USA w latach 20. XX w. 188

Część VI. II WOJNA ŚWIATOWA I CZASY PÓŹNIEJSZE 191
Broń biała w czasie II wojny światowej 194
Pistolety państw Osi 196
Pistolety i rewolwery aliantów 198
Karabiny w czasie II wojny światowej 200
Broń ceremonialna 202
Karabiny maszynowe w czasie II wojny światowej 206
Pistolety maszynowe w czasie II wojny światowej 208
Broń specjalna w czasie II wojny światowej 210
Broń szpiegowska 212
Broń chemiczna i biologiczna 214
Broń po II wojnie światowej 216

ZAŁĄCZNIKI 221
Słowniczek 222
Literatura 227
Muzeum Bermana 231
Indeks 232
Podziękowania 240

tarcza, rozwój na przestrzeni wieków

2011-07-22T09:09:00.000-07:00

miecz w kulturze biblijnej, część 2

2011-07-15T05:34:00.000-07:00

Bóg wyrzucił człowieka z raju, odsyłając go do ziemi, z której został wzięty. Szczęście życia rajskiego zostało nie tylko utracone, ale też jego odzyskanie stało się niemożliwe, gdyż Bóg postawił u wrót raju cherubów i wirujący miecz ognisty. (...) Miecz ognisty postawiony u bram raju jest w nieustannym zygzakowatym ruchu, co wyraża forma imiesłowu Hitpael hammithappeket od hapak, obracać się, wibrować. Jest to więc ogień przypominający błyskawicę. Błyskawica jest znakiem obecności Bożej, i to obecności groźnej (teofania na Synaju). Miecz ognisty jest symbolem kary Bożej (por. Iz 34,5; Jr 46,10; Ez 21,14). Starożytni mieszkańcy Wschodu stosowali znak miecza połyskującego w kształcie zygzakowatym jako symbol zakazu. Tiglat-Pileser I postawił taki znak na granicy podbitego miasta ku przestrodze, by nikt nie ważył się je odbudować. Obecność tych dwóch symboli świadczy o straszliwej mocy Boga, który zamknął ludziom dostęp do szczęścia rajskiego i nieśmiertelności.

Wypędzenie z raju, drzeworyt z XVI w.

Ks. Tadeusz Brzegowy
Pięcioksiąg Mojżesza

szable świata

2011-07-10T06:12:00.000-07:00

autor: Zabłocki Wojciech
tytuł: Szable świata
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: polski
wydawca: Wydawnictwo BOSZ, Dom Wydawniczy Bellona
kod: ISBN 978-83-7576-128-3, ISBN 978-83-11-12033-4
numer wydania: I
miejsce wydania: Kielce
rok wydania: 2011
liczba stron: 263
format okładki: 29 x 22 cm
rodzaj okładki: twarda
rodzaj papieru: dobrej jakości papier
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 5/5

opis:

Praca ta jest poszerzonym opracowaniem książki tego samego autora pt.: Cięcia prawdziwą szablą. To starsze opracowanie jest unikatem trudnym do zdobycia, zarówno pod względem występowania jak i ceny (chodzi mi tu o kwotę kupna na znanym portalu aukcyjnym gdzie dochodziła nawet do 450 zł). Pod względem edytorskim to rozwinięte opracowanie jest znakomite. Zawiera zakładkę z taśmy oraz jest oprawione w twardą tekturę. Niestety wkradły się błędy w podpisach numerowych w tekstach do ilustracji. Na stronie 56 przy wykazie zatytułowanym - rodzaje jelców itd. - zamiast podpisów punktowych: 6, 7, 8 do poprawnych tekstów powinno się zastosować numeracje: 1, 2, 3, która występuje na opisywanej ilustracji. Na stronie 57 natomiast, inaczej, to na ilustracji przestawiającej rodzaje trzonków i głowic zastosowano złą numeracje, jest: 1,2,3,4 a powinna przedstawiać cyfry: 5, 6, 7, 8. Pomimo tych drobnych błędów książka ta jest warta uwagi miłośnika dawnego uzbrojenia. Wojciech Zabłocki ceniony architekt, szermierz szablista napisał swoją książkę z wielką pasją i wciągającym stylem. Prezentuje wiedzę z punktu widzenia praktyka a więc z punktu widzenia władania szablą w boju. Wszystkie rysunki, ilustracje wykonał sam autor ( w II części wykonane chyba w technice ołówka lub węgla). Są przejrzyste i czytelne. Wojciech Zabłocki poświęcił wiele lat na własne badania nad szablą. Warto spotkać się z tym autorytetem w sprawie szabli choćby podczas miłej lektury tej książki.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Przedmowa 7

CZĘŚĆ I Cięcia ostrą szablą 11
Zakres i założenia pracy 13
Metody badań 17
Stare traktaty szermiercze 18
Fragmenty pamiętników 21
Regulaminy wojskowe 24
Szermierka (rozwój historyczny) 27
Doświadczenia walki i ćwiczeń szablą bojową 35
Określenie przydatności poszczególnych egzemplarzy szabel 37
Analiza działań szermierczych 38
Postawa szermiercza i poruszanie się 38
Natarcia 39
Rodzaje cięć 39
Pchnięcia (sztychy) 42
Kierunek natarcia 43
Natarcia zwodzone 44
Wiązania, odbicia, zwarcia 45
Akcje obronne 46
Zasłony statyczne 46
Zasłony odbijające 48
Uniki 50
Odpowiedzi 51
Przeciwtempo 51
Linia 51
Natarcie autorskie 52
Badanie głowni 53
Szabla nr I - analiza konstrukcyjna 59
Typ nr Ia 60
Typ nr Ib 63
Typ nr Ic 64
Typ nr Id 66
Typ nr Ie 67
Szabla nr II - analiza konstrukcyjna 68
Typ nr IIa 71
Typ nr IIb 72
Szable ozdobne IIa i IIb 73
Typ nr IIc (szable krótkie) 74
Szabla nr III - analiza konstrukcyjna 75
Typ nr IIIa 75
Typ nr IIIb 76
Szabla nr IV - analiza konstrukcyjna 79
Szable polskie w typie broni siecznej zachodnioeuropejskiej 82
Pałasze 83
Koncerze 84
Szable obce 85
Szable tureckie 85
Szable tureckie z XVI wieku 86
Szable tureckie z rękojeścią anatomiczną 87
Szable tureckie z głowicą kulistą (1) 87
Szable tureckie z głowicą kulistą (2) 88
Pałasze tureckie 89
Szable węgierskie 89
Szable węgierskie z XVII wieku do walki pieszej 91
Szable arabskie 92
Szable wschodnie (damasceńskie) 92
Szable zachodnie (marokańskie) 93
Szable perskie 93
Szable rosyjskie 95
Szable kozackie 95
Szable mołdawskie (z rękojeścią anatomiczną) 95
Szable armeńskie (z rękojeścią anatomiczną) 96
Szable kaukaskie i zakaukaskie 96
Szable włoskie 97
Szable szwajcarskie 98

CZĘŚĆ II Najlepsze szable 101
Metoda opisu plansz rysunkowych 103
Metoda przedstawienia graficznego 104
Plansze rysunkowe szabel 107

Bibliografia 262

szabla polska XVI-XVIII w., typologia

2011-07-08T05:13:00.000-07:00

miecz w kulturze biblijnej, część 1

2011-06-30T02:56:00.000-07:00

Miecz, broń z brązu, później z żelaza. Poczynając od czasów Dawida, wszyscy wojownicy nosili miecze u pasa (2 Sm 20,8). W epoce Jezusa, ze względu na niespokojne czasy, wielu mężczyzn nosiło broń, także ci, którzy przyszli pojmać Jezusa (Mt 26,47), a nawet apostołowie. U Rzymian miecz był symbolem władzy, autorytetu, prawa życia i śmierci przysługującego cesarzowi (Rz 13,4).

Przenośnie - miecz to wojna (J 5,12; Ez 7,15), kara Boża (Iz 34,5-6); miecz może być zwrócony przeciw książętom i ludowi Izraela, aby ukarać ich za popełnione przestępstwa (Ez 21). Miecz to także przenikająca moc słowa Bożego (Hbr 4,12; Ap 1,16).
Zwroty i powiedzenia: Kto mieczem wojuje, ten od miecza ginie. Jezus potępiał przemoc, która rodzi dalszą przemoc, toteż kiedy żołnierze przyszli Go pojmać, powstrzymał swych uczniów, gotowych użyć miecza, aby Go bronić: "Schowaj miecz swój do pochwy, bo wszyscy, którzy za miecz chwytają, od miecza giną" (Mt 26,52).
Ikonografia: Miecz wyobraża słowo Boże - na średniowiecznych miniaturach i witrażach wychodzi on z ust Boga. Anioł z mieczem w ręku wypędza z raju Adama i Ewę, którzy zgrzeszyli. Święty Jan w Apokalipsie przedstawia Syna Człowieczego z mieczem w ustach, gdyż Jezus jest słowem Boga żywego: N. Bataille, tapiseria Apokalipsy św. Jana (1373-87, Angers).

Chrystus z mieczem w ustach prowadzi krzyżowców, średniowieczna miniatura.

Praca zbiorowa
Kultura biblijna

weapons and armor, a pictorial archive of woodcuts and engravings

2011-06-26T06:13:00.000-07:00

autor: Hart Harold H.
tytuł: Weapons & armor, a pictorial archive of woodcuts & engravings
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: angielski
wydawca: Dover Publications
kod: ISBN 0-486-24242-0
numer wydania: reprint wydania I z 1978 roku
miejsce wydania: New York
rok wydania: brak
liczba stron: 191
format okładki: 31 x 24 cm
rodzaj okładki: miękka
rodzaj papieru: słabej jakości papier
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 3/5

opis:

Książka ta zawiera blisko 1400 obrazków uzbrojenia z 47 źródeł. Ilustracje zostały pogrupowane w 22 kategorie. Każdy obrazek jest podpisany i podane jest źródło jego pochodzenia. Na stronie 79 znalazłem błąd w podpisie ilustracji, gdzie jest napisane - indian damascened glaive - a rysunek przedstawia indyjska broń zwaną; nożem słoniowym, bhuj, kutti, więc nie chodzi tu o indyjską glewie ze stali damasceńskiej.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

HOW TO USE THIS BOOK 7

WEAPONS
Battle Axes 10
Bows & Arrows 16
Cannons 26
Catapults & Battering Rams 40
Clubs & Throwing Sticks 44
Daggers & Knives 48
Handguns 54
Machine Guns 62
Miscellaneous & Unusual Weapons 66
Pole Arms 72
Poniards & Short Swords 80
Powder Horns 84
Rifles 88
Spears, Javelins, & Lances 89
Swords 104
Tanks & Assault Engines 126

ARMOR
Arm Pieces, Leg Pieces, & Neck Pieces 132
Complete Suits of Armor 134
Cuirasses & Coats of Mail 144
Helmets 152
Horse Armor
Shields, Targets, & Bucklers 174

SOURCES 187
INDEX 189

tonfa, typologia

2011-06-15T07:26:00.000-07:00

tomahawk

2011-06-07T11:09:00.000-07:00

Tomahawk, topór wojenny Indian północnoamerykańskich, z kamiennym ostrzem, często zdobiony piórami i malowidłami, wszedł do mowy potocznej dzięki opowiadaniom Jamesa Fenimore’a Coopera. Wykopanie topora wojennego jest przeciwieństwem wypalenia fajki pokoju (por. kalumet), zakopanie topora oznacza zawarcie pokoju. W XIX wieku biali Amerykanie dostarczali Indianom topory wojenne o stalowych ostrzach, kombinowane z fajkami. Można je zobaczyć na dziewiętnastowiecznych portretach wodzów indiańskich.

prof. dr Hans Biedermann
Leksykon symboli

japońska broń drzewcowa, przewodnik

2011-06-01T05:03:00.000-07:00

autor: Winkler Wiesław
tytuł: Japońska broń drzewcowa, przewodnik
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: polski
wydawca: Diamond Books
kod: ISBN 83-89332-17-5
numer wydania: brak
miejsce wydania: Bydgoszcz
rok wydania: 2005
liczba stron: 192
format okładki: 25,5 x 18,5 cm
rodzaj okładki: twarda z obwolutą
rodzaj papieru: dobej jakości papier i papier kredowy
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 5/5

opis:

Broń drzewcowa jest obecna w całej historii Japonii, od prymitywnych grotów prehistorycznych włóczni poprzez wyrafinowane kształty pochew na groty z okresu Edo aż po współczesne bagnety. Mimo że za "duszę samuraja" został uznany miecz, to od najazdów mongolskich aż po okres Edo, ruszając do boju, wojownik wolał posługiwać się bronią drzewcową. Kult miecza mógł się rozwinąć dopiero wówczas, gdy długi okres pokoju sprawił, że śmiertelnie groźne jari i naginaty trafiły z rąk samurajów na stojaki zbrojowni.

Mimo że broń drzewcowa odgrywała na polu walki zasadniczą rolę aż do początku XVII w., to nigdy nie cieszyła się takim szacunkiem jak miecz, a resztki dawnej świetności przejawiały się aż do restauracji władzy cesarskiej w 1868 r. jedynie w symbolicznym traktowaniu włóczni jako oznaki statusu społecznego.

Nigdy też broń drzewcowi nie doczekała się takich gloryfikujących ją opracowań, jakie poświęcono mieczowi. Nawet w języku japońskim trudno byłoby znaleźć choć jedną monografię poświęconą temu tematowi. Tym większe uznanie należy się autorowi "Japońskiej broni drzewcowej", który na podstawie wielu rozproszonych źródeł stworzył prawdziwie unikalny przewodnik po japońskich drzewcach.

Jak każda pionierska praca i ta z pewnością nie wolna jest od uchybień, jednak jej znaczenie jest trudne do przecenienia, bo odkrywa przed czytelnikiem zainteresowanym militarną kulturą dawnej Japonii obszary będące do niedawna właściwie białymi plamami.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Wstęp 9

I. EWOLUCJA BRONI DRZEWCOWEJ 15

II. ROZWÓJ DRZEWCÓW NA TLE HISTORII JAPONII 29
Początki dziejów (do VIII w.), okres Heian (koniec VIII - XII w.),
okres Kamakura (XII - XIV w.), okres Muromachi (XIV - XVI w.),
okres Azuchi-Momoyama (XVI w.), okres Tokugawa (XVII - XIX w.),
okres Meiji (1868-1912)

III. SPECYFIKACJA JAPOŃSKIEJ BRONI DRZEWCOWEJ 53
Grot: wytwarzanie, mocowanie
Drzewca: pozyskiwanie drzewców, kształty drzewców w przekroju
Okucia
Zdobienia
Konserwacja i przechowywanie
Szkoły władania bronią drzewcową

IV. MATERIAŁY UŻYWANE DO PRODUKCJI BRONI DRZEWCOWEJ 91
Metale kolorowe
Stal
Drewno

V. RODZAJE BRONI DRZEWCOWEJ 117
Broń kłująca
Broń sieczna
Broń kombinowana
Broń ozdobna i ceremonialna
Inna broń

VI. ZMIERZCH JAPOŃSKIEJ BRONI DRZEWCOWEJ 177
Powstanie nowoczesnej armii

Słownik 182

rękawica, rozwój na przestrzeni wieków

2011-05-31T02:06:00.000-07:00

symbolika miecza, część 3

2011-05-29T03:36:00.000-07:00

Miecz symbolizuje oś kosmiczną, promień Słońca, błyskawicę, ogień; ducha, boskość; broń Boga; słowo; los; sprawiedliwość; wolność; oczyszczenie; przysięgę; (wszech) władzę, królewskość; bohatera (słonecznego); siłę; obronę; spór, walkę, rycerskość, wojnę, zalety wojenne, zdecydowanie, odwagę; fallusa, męskość, płodność; krzyż, krucjatę; stracenie (skazańca), męczeństwo, ból, śmierć (gwałtowną), karę, zemstę, obrazę, strach, okrucieństwo, zniszczenie, rzeź, ruinę; potępienie.

Miecz - atrybut alegorycznych postaci: Sprawiedliwości, Stałości, Odwagi, Gniewu, Wenecji, Retoryki, Melpomeny; w średniowieczu - Rozpaczy (kobieta przebija się mieczem).
Miecz - emblemat władcy, króla, wodza, specjalnie wykuty albo przeznaczony dla wybranego przez bóstwo albo inne siły nadprzyrodzone. Prawowitym, legalnym władcą zostaje ten, kto zdoła wyrwać miecz królewski ze skały lub drzewa albo otrzyma go od istoty zamieszkałej w głębinach wód, jak np. Ekskalibur (Caliburn), miecz króla Artura w cyklu arturiańskim, magiczną siłą utkwiony w skale; Artur jedyny spośród rycerzy mógł wyciągnąć go ze skały. W Morte Darthur Malory’ego miecz jest podarunkiem dla Artura od Damy Jeziora. W ostatniej bitwie Artur, śmiertelnie ranny, rozkazuje zwrócić Ekskalibur jezioru, z którego wynurza się ręka, chwyta miecz za rękojeść i znika w wodzie. Sir Galahad z tegoż cyklu wyrywa miecz z dna rzeki, co nie udało się przedtem nikomu, i staje się godny „niebezpiecznego miejsca” przy Okrągłym Stole. Tezeuszowi wolno powrócić do Aten, gdy będzie dość silny, aby odwalić głaz, pod którym jego ojciec, król Aten, Egeusz, złożył swój miecz. Curtana, tępy miecz św. Edwarda Wyznawcy (ok. 1002-66) z dynastii Wessex, symbol łaski i miłosierdzia, noszony jest do dziś przed królami Anglii w czasie koronacji. Szczerbiec, miecz królów polskich, to jedyne zachowane z piastowskich insygniów koronacyjnych. W poemacie Konrad Wallenrod (1, 1-8) Mickiewicza, komtury krzyżackie radzą „w czyje ręce wielki miecz oddadzą”. Na kolumnie Zygmunta III Wazy w ręku króla „Zygmuntowy w górze miecz” (Fortepian Szopena 88 Norwida). Mieczem Boga nazwano dowódcę arabskiego, Chalid ibn al-Waleda (zm. 642), za jego czyny w bitwie pod Mutą. Miecz Rzymu - to przydomek Marcellusa (zm. 208 p.n.e.), dowódcy rzymskiego, zdobywcy i barbarzyńskiego niszczyciela Syrakuz.
Miecz - siła, męskość, płodność i śmierć, którą przynosi; atrybut boga wojny, Aresa. Kształt falliczny miecza wiąże go z siłą zapładniającą, dlatego oznacza on męską linię rodu, po ojcu potomstwo męskie, mężczyzn, w przeciwieństwie do kądzieli (kobiecego atrybutu ciągłości życia) oznaczającej linię żeńską, po matce.
Miecz - emblemat bohatera słonecznego; podobnie jak maczuga, wyobraża moc promieni słońca przeciwstawioną sieci gwiezdnego nieba, jest bronią używaną, podobnie jak włócznia, przeciw potworom pustoszącym kraj, smokom, hydrom, lwom, bykom, dzikom, przeciw widmom osób zmarłych.
Miecz - narzędzie gniewu bożego, kary bożej, błyskawicy i pioruna. Mówi Bóg: „Wdowie i sierocie szkodzić nie będziecie (...). Jeśli je pokrzywdzicie (...), pobiję was mieczem” (Ex. 22,22-24). „A jeśli nie usłuchacie mnie (...), rozproszę was między narody i dobędę miecza za wami” {Lev. 26,27--33). W Pieśni Mojżesza mówi Bóg: „Gdy wyostrzę miecz mój by błyskawicę i sąd podejmie ręka moja (...) miecz mój naje się mięsa” (Deut. 32,41-42).
Miecz ognisty - atrybut sprawiedliwości, kary, Boga, archanioła, promienia słonecznego; żarliwości, ognia wiary.
Święty miecz - użyty w obronie sprawy bożej. Juda Machabeusz dla podniesienia swych wojsk na duchu opowiada im swój sen, w którym ukazał mu się prorok Jeremiasz i wręczył mu złoty miecz, mówiąc: „Weź miecz święty, dar od Boga, którym porazisz wrogów” (2. Ks. Machab. 15, 16).
Miecz - Słowo: „Miększe słowa jego od oliwy, lecz są to dobyte miecze” (Psalm 54 22). „Synowie judzcy (...) - język ich to miecz ostry” (Psalm 56 5).
Miecz ducha - słowo boże. „Weżmijcie (...) miecz ducha (którym jest słowo boże)” (List do Efezjan 6, 17) - z powodu tych słów Św. Pawła określających Biblię, miecz stał się jego atrybutem; ten zaś jest zapewne źródłem legendy o ścięciu św. Pawła za panowania Nerona. „Usta moje jako miecz” (Izajasz 49,2). „Słowo boże ostrzejsze niż wszelki miecz obosieczny” (List do Żydów 4,12).
Miecz wiąże się z przysięgą, którą rycerstwo Europy zwyczajowo składało na miecz jako na oznakę stanu rycerskiego i jeden z najcenniejszych (obok konia) skarbów rycerza, obdarzanych nieraz, ze względu na swe indywidualne cechy i zalety, imieniem, a przy tym i siłą magiczną, od której zależało zdrowie i życie właściciela. Odgrywał też rolę kształt, zob. niżej. P„rzysiążcie na ten miecz, na ten miecz, mówię” (Hamlet 1, 5 Szekspira).
Miecz - kara, stracenie (skazańca), męczeństwo: miecz katowski, miecz Sprawiedliwości; atrybut Chrystusa spokrewniony z krzyżem ze względu na kształt: trzon i klinga przedzielone w poprzek jelcem. Atrybut wielu świętych, takich jak: św. Paweł, Jakub Większy, Jerzy, Adrian, Agnieszka, Alban, Apolinary Apologeta, Bonifacy, Eufemia, Gerwazy i Protazy, Justyna, Łucja, Marcin z Tours, Pankracy, Piotr Męczennik, Tomasz Beckett i in. Symeon przepowiada Marii, że jej własną duszę przeniknie miecz (Ew. wg Łuk. 2,35) oznaczający duchową mękę z powodu śmierci Syna. Prawo miecza - łac. ius gladii - prawo wydawania i wykonywania wyroków śmierci przysługujące dawniej miastom rządzonym na prawie magdeburskim lub chełmińskim. Przysłowie: Jeszcze kat miecza nie przytępił, tj. jest jeszcze sprawiedliwość w kraju (pogłos stracenia Samuela Zborowskiego). Iść pod miecz, kłaść głowę, szyję pod miecz - zostać straconym.
Miecz - wojna. Chwycić za miecz - wystąpić zbrojnie. „Kto mieczem wojuje, ten od miecza ginie” (Ew. wg Mat. 26, 52). „I przekują miecze na lemiesze” (Izajasz 2,4 i in.) - wyobrażenia wojny zmienią w wyobrażenia pracy pokojowej. „Nasze prawo w naszych mieczach” powiedzieć miał w 390 p.n.e. król Gallów, Brennus, do posła rzymskiego. „Biada zwyciężonym!” - łac. vae victis! - wykrzyknąć miał tenże Brennus dorzucając swój miecz na szalę z odważnikami, gdy przy ważeniu złota (kontrybucji wojennej) Rzymianie uskarżali się na przewyższający umówioną wagę ciężar odważników. Stąd: „Rzucić swój miecz na szalę” - narzucić rozstrzygnięcie siłą zbrojną.
Miecz zwycięstwa - w mit. skand, dar Frei dla Gymera, jej narzeczonego; jednak Freja zgubiła ten miecz, co było jedną z przyczyn ragnarka, zmierzchu bogów, gdy słońce zgubiło promienie, a bogowie ulegli potęgom ciemności.
Miecz - walka, gniew, gwałt, niebezpieczeństwo, krucjata. „Nie przyszedłem zsyłać pokoju ale miecz” mówi Jezus w Ewangelii wg Mateusza (10, 34). Szczególnym symbolem walki są dwa miecze skrzyżowane ukośnie. Skrzyżować miecze - zmierzyć się z kimś, rozpocząć walkę, współzawodnictwo. Według Długosza przed rozpoczęciem bitwy pod Grunwaldem Krzyżacy mieli wysłać Jagielle heroldów z dwoma nagimi mieczami jako wyzwanie do boju.
Miecz obosieczny, mający ostrza z obu stron brzeszczota - ostrość, dwuznaczność (dwuwykładność), czystość, rycerskość, sprawiedliwość, grzech. „Nie słuchaj chytrości niewieściej, kapiącym bowiem plastrem miodu wargi nierządnicy (...) lecz koniec jej gorzki jak piołun i ostry jak miecz obosieczny” (Ks. Przypowieści 5, 4). Obosieczny miecz delficki - aluzja do zagadkowości i niezrozumiałości wielu proroctw Pytii. Symbol czystości seksualnej: król Marek zaskakuje Tristana i Izoldę pogrążonych niewinnie we śnie, przedzielonych nagim, obosiecznym mieczem. W Apokalipsie (1, 16) z ust Syna Człowieczego „wychodził miecz z obu stron ostry”, oznaczający skuteczność słowa i sądu, ogień oczyszczający i prawdę oświetlającą jak błyskawica. „Wszelki grzech jest jak miecz obosieczny, rany od niego są nieuleczalne” (Eklezjastyk 21, 3). Również o rzeczy, która może mieć dwojaki skutek, dodatni i ujemny.
Miecz - groźba wisząca nad człowiekiem: miecz Damoklesa, faworyta i pochlebcy na dworze tyrana Syrakuz, Dionizjosa I (405-367 p.n.e.); gdy Damokles nazwał go najszczęśliwszym z śmiertelników, władca usadził dworaka przy swym stole, każąc jednak zawiesić nad jego głową na nitce a. na końskim włosie nagi miecz; stąd miecz Damoklesa„” to symbol gróźb zatruwających władcom każdą chwilę panowania. „Komu zawżdy nad szyją wisi miecz goły, nie uczynią mu smaku przyprawne stoły ”(Pieśń 16 13-14 Jana Kochanowskiego).
Miecz - proste rozwiązanie zawiłego problemu, oddzielenie złego od dobrego, sprawiedliwość, rozstrzygnięcie, osiągnięcie celu; np. rozcięcie mieczem węzła gordyjskiego (którego nikt nie umiał rozwiązać) przez Aleksandra Wielkiego. Jest to jednak sposób zawodny, rozstrzygnięcie pozorne, spełnienie wróżby (o panowaniu nad Azją) nietrwałe w skutkach.
Miecz - nienawiść, fanatyzm. Serca nie mając, lecz coś, co jakby miecz dobyć się sili (...) - coś, co jest wielką nienawiścią„” (Fulminant 11,102-3 Norwida). „Za cóż dla wiary miecz kto w ręku nosi?” (Przeciwko fanatyzmowi 2, 1 Franciszka Karpińskiego). „Krąg zatoczony mieczem mściwej nienawiści” (Światy 7 Leopolda Staffa).
Miecz - zemsta. „Piramidy, czy wy macie takie trumny, sarkofagi, aby miecz położyć nagi, naszą zemstę w tym bułacie pogrześć” (Rozmowa z piramidami 1-5 Słowackiego). „Poty nie będzie twój miecz zemsty strasznym” (Grób Agamemnona 19 Słowackiego).
Miecze - wady Polaków. „Miecze te, powiada (ksiądz Marek), bolu, bolące w Panu Jezusie, to są (...) wady na ojczystym polu” (Ksiądz Marek 1,94-7 Słowackiego); te miecze-wady to: francuszczyzna, szulerka, kieszeń stratna, kobiece rządy, przedajne sądy, zawiść prywatna i zgniłe sumienie.
Taniec z mieczami wykonywany w róźnych epokach na różnych krańcach świata (korybanci, kureci, derwisze, kaukascy górale itd.) jest rodzajem artystycznej zaprawy wojennej, mogącej zapewnić sukces w rzeczywistej walce, a poza tym ma być popisem męskości działającym podniecająco na przypatrujące się kobiety przy okazji ślubów, pogrzebów, uczt; jako magia zmuszająca przyrodę do właściwego następstwa zdarzeń, broni przed złymi duchami, zapewnia płodność, zastępując dawne ofiary z ludzi i zwierząt.
Prosty kształt miecza europejskiego - męskość, odwaga, słoneczność; zakrzywiony miecz wschodni - żeńskość, zręczność, księżycowość.
Miecz nagi, obnażony, goły - otwarta myśl, chęć walki. „Postawmy myśli serdeczne nad nami i pieśń... z otwartą myślą jak miecz goły” (Król-Duch, Odmiana 165/8, V, 19-20 Słowackiego). W starożytności miecz zwrócony ostrzem w przód oznaczał wojnę, w tył - pokój. Miecz w pochwie atrybutem umiarkowania, roztropności, rozwagi, zamiarów pokojowych.
Ślepy miecz - o osobie będącej bezwolnym narzędziem w czyichś rękach. „O rękę karaj, nie ślepy miecz!” (Chorał 32 Kornela Ujejskiego).
Miecz i tarcza - odwaga, wojna; w symbolice chrzęśc. - krzyżowiec.
W heraldyce miecz oznacza obronę, sprawiedliwość, wykonanie wyroku; (szeroki miecz) wolny człowiek.
W marzeniu sennym: powodzenie, zwycięstwo.
Amulet broniący dziewictwa, zmieniający barwę lub ociekający krwią, gdy właściciel jest w niebezpieczeństwie lub dla zdemaskowania zabójcy.

Władysław Kopaliński
Słownik symboli

szable sławnych polaków

2011-05-19T02:49:00.000-07:00

autor: Kwaśniewicz Włodzimierz
tytuł: Szable sławnych Polaków
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: polski
wydawca: Dom Wydawniczy Bellona
kod: ISBN 83-11-10353-4
numer wydania: brak
miejsce wydania: Warszawa
rok wydania: 2006
liczba stron: 150
format okładki: 30 x 21 cm
rodzaj okładki: twarda
rodzaj papieru: dobrej jakości papier
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 5/5

opis:

Publikacja prezentuje polską broń narodową w rękach słynnych rodaków. Stanowi swoisty przegląd różnych typów i wzorów szabel, polskiej i obcej proweniencji, poczynając od króla Stefana Batorego, na majorze Henryku Sucharskim kończąc. Włodzimierz Kwaśniewicz zawarł w niej ponad 350-letnią historię tej jedynej w swoim rodzaju broni. Ukazał ją w kontekście symbolu, obiektu kolekcjonerskiego oraz bohaterki wielu dzieł malarskich wybitnych mistrzów pędzla. Z jednej strony przedstawił szable zasłużonych dla ojczyzny monarchów, wodzów i wojskowych różnych stopni, a z drugiej - szable ważnych dla polskiej kultury narodowej malarzy, poetów oraz znanych kolekcjonerów, którzy tę broń darzyli szczególną atencją. Od siebie dodam to, że jest to książka jedyna w swoim rodzaju, nie znam innej podobnej omawiającej tą tematykę, czyli wiedzę o szablach sławnych Polaków. Publikacja ta to wynik pracy znakomitego znawcy szabli, pana W. Kwaśniewicza, dlatego gorąco ją polecam. Książkę tą wydano na dobrej jakości papierze w twardej oprawie. Zawiera liczne zdjęcia i rysunki eksponatów jak i reprodukcje portretów sławnych Polaków. Szable są bardzo dokładnie opisane i towarzyszą im na marginesach stron krótkie, lecz treściwe biogramy ich właścicieli.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Wprowadzenie 5
1. Szabla króla Stefana Batorego 9
2. Szabla hetmana Stanisława Żółkiewskiego 11
3. Szabla kanclerza wielkiego koronnego Jerzego Ossolińskiego 13
4. Szabla hetmana Stanisława Rawery Potockiego 15
5. Szabla starosty Stanisława Stadnickiego 17
6. Szabla hetmana Mikołaja Hieronima Sieniawskiego 19
7. Szable króla Jana III Sobieskiego 21
8. Szabla króla Stanisława Leszczyńskiego 27
9. Szabla hetmana Michała Serwacego Wiśniowieckiego 29
10. Szable króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 31
11. Szable generała Tadeusza Bonawentury Kościuszki 39
12. Szabla Kazimierza Pułaskiego 43
13. Szable generała Jana Henryka Dąbrowskiego 45
14. Szabla pułkownika Norberta Obucha-Woszczatyńskiego 49
15. Szabla generała Karola Ottona Kniaziewicza 51
16. Szabla księcia Józefa Poniatowskiego 53
17. Szabla generała Stanisława Klickiego 55
18. Szable generała Józefa Dwernickiego 57
19. Szable generała Jana Nepomucena Umińskiego 59
20. Szabla generała Samuela Józefa Różyckiego 61
21. Szabla majora Karola Trzaskowskiego 63
22. Szable generała Jana Tomickiego 65
23. Szabla generała Jana Zygmunta Skrzyneckiego 69
24. Szabla generała Feliksa Brańskiego 71
25. Szabla generała Józefa Zachariasza Bema 73
26. Szabla pułkownika Józefa Zalewskiego 75
27. Szabla Stefana Paszy Kościelskiego 77
28. Szabla pułkownika Zygmunta Sierakowskiego 79
29. Szabla generała Mariana Langiewicza 81
30. Szabla Karola Kality 83
31. Szabla Włodzimierza Rużyckiego de Rosenwerth 85
32. Szable Józefa Brandta 87
33. Szable Antoniego Jana Strzałeckiego 91
34. Szabla generała Zygmunta L. J. Łempickiego 95
35. Szabla Artura Oppmana 97
36. Szabla generała Józefa Dowbora-Muśnickiego 99
37. Szabla pułkownika Mikołaja Wisznickiego 103
38. Szable pułkownika Bronisława Gembarzewskiego 105
39. Szable generała Józefa Hallera 109
40. Szable marszałka Józefa Piłsudskiego 113
41. Szable generała Władysława Sikorskiego 127
42. Szabla generała Włodzimierza Zagórskiego 131
43. Szabla generała Bolesława Jadźwińskiego 133
44. Szable marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego 135
45. Szabla generała Juliana Filipowicza 141
Zakończenie 143
Bibliografia w wyborze 147

puginał, sposoby noszenia

2011-05-14T08:38:00.000-07:00

miecze historyczne, legendarne i fantasy

2011-05-11T07:17:00.000-07:00

Miecz - broń, bez której nie można sobie wyobrazić ani legendy, ani bohatera. Od japońskiego katana do szkockiego claymore, od rzymskiego gladiusa po talwar z Indii, od prostych mieczów normańskich, lancknechckich katzbalgów i bidenhanderów do krzywych szamszirów, bułatów i jataganów Wschodu - bez miecza nie ma legendy. Ani fantasy.

Trudno o rzecz bardziej odległą od fantasy niż Pulp fiction, film Quentina Tarantino. A jednak proszę sobie przypomnieć scenę, gdy szykujący się do rozprawy z niegodziwcami Bruce Willis wybiera broń. Odrzuca kij baseballowy, dystansując się tym samym od chamskich i brutalnych metod walki ulicznych gangów. Odrzuca piłę łańcuchową, dystansując siebie - i film - od makabry, od poetyki splatterhorroru, od Teksańskiej masakry. Nie, Bruce Willis wybiera wreszcie... miecz. Staje się - choć sytuacja zdaje się przeczyć temu zupełnie - rycerzem, bohaterem legendy, świętym Jerzym stającym do rozprawy ze smokiem. Lancelotem walczącym z Meleagantem, Tristanem stającym do pojedynku z Morhołtem, Rolanda w wąwozie Roncesvalles.

Miecz to nie zwykły przedmiot, nie byle kawałek wyostrzonego żelaza. Miecz to część herosa, nierozerwalnie - i magicznie - z nim związana. Mająca własną osobowość - i nosząca imię. Niekiedy atrybut tak silnie związany z bohaterem, że musi umrzeć wraz z nim (król Artur, Roland, Elendil) czy nawet przyprawić bohatera o śmierć (Turin Turambar, Elryk, Skaflok). Przypomnijmy słynne miecze słynnych legendarnych herosów:

Artegal - złoty miecz, Chrysaor A
Król Artur - Ekskalibur (Caledwlch)
Beowulf - Hrunting
Bolesław Krzywousty - Żuraw A
El Cid - Colada albo Tizona
Cuchulainn - Cruadin
Doon z Moguncji - Merveilleuse (Cudowny)
Dytryk z Bern - Nagelring
Edward Wyznawca - miecz łaski, symbol miłosierdzia, Curtana A
Karol Wielki - Joyeuse (wg innych źrudeł: Flamberge)
Lancelot z Jeziora - Aroundight A
Manannan mac Lir (a później Naoisi) - Mściciel
Diarmuid O'Duibhne - dwa, Wielka Furia i Mała Furia
Ogier Duńczyk - Cortana
Olivier - Hauteclaire (Świetlisty, wg innych źródeł: Glorieuse, Pełny Chwały)
Renaud de Montauban (Rinaldo) - Fusberta (wg innych źródeł: Flamberge)
Robin Hood - Albion A
Rogero - Balisarda
Roland - Durendal (albo Durindana)
Sygurd, nordycki odpowiednik Zygfryda - Gram
Wittig, syn kowala Wielanda - Mimung
Zygfryd - Balmung

A oto słynne miecze słynnych bohaterów fantasy:

Gandalf - Glamdring
Thorin Dębowa Tarcza - Orcrist
Aragorn - Anduril (przekuty Narsil Isildura)
Eomer z Marchii - Guthwina
Rudy Dżil - Caudimordax (Gryziogon)
Turin Turambar - Gurthang
Corwin (Roger Zelazny, Kroniki Amberu) - Grayswandir
Brand (tamże) - Werewindle
Fafhrd (Fritz Leiber) - Graywand
Szary Kocur (tamże) - Skalpel
Bastian Baltazar Bux (Michael Ende, Nie kończąca się historia) - Sikanda
Dhrun (Jack Vance, trylogia Lyonesse) - Dassenach
Morgaine (C. J. Cherryh) - upiorny i morderczy Changeling (Odmieniec)
Elryk (Michael Moorcock) - demoniczny, pożerający dusze Stormbringer
Skaflok (Poul Anderson, Zaklęty miecz) - Tyrfing
Kethry (Mercedes Lackey, Valdemar: Przysięgi i honor) - Need (Potrzeba, bo ciągnie bohaterkę w tę stronę, gdzie jakaś kobieta jest w potrzebie, przy czym chodzi o potrzebę rozumianą jako tarapaty, nie zaś taką, która wynika np. z niedopieszczenia)
Valder (Lawrence Watt-Evans, The Misenchanted Sword) - Wirikidor, miecz paskudnie zaczarowany
Rapsodia (Elizabeth Haydon, Rapsodia) - Daystar Clarion

Andrzej Sapkowski
Rękopis znaleziony w smoczej jaskini (s. 103-104)
Miecze dopisane przez autora strony oznaczono literą - A.

miecz samurajski, podręcznik

2011-04-29T06:53:00.000-07:00

autor: Yumoto John M.
tytuł: Miecz samurajski, podręcznik
tytuł oryginału: The Samurai Sword - a Handbook
tłumaczenie: Nowakowski Witold
język: polski
wydawca: Diamond Books
kod: ISBN 83-89332-05-1
numer wydania: brak
miejsce wydania: Bydgoszcz
rok wydania: 2004
liczba stron: 188
format okładki: 25,5 x 18,5 cm
rodzaj okładki: twarda z obwolutą
rodzaj papieru: papier kredowy
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 5/5

opis:

Podstawa dla każdego miłośnika miecza japońskiego do której z pewnością będzie powracał. Bardzo wiele teorii (np. typologia, terminy, rysunki schematyczne, tabele), kolorowe fotografie (również obiektów z polskich kolekcji), wiadomości praktyczne dla kolekcjonerów odnośnie konserwacji (czyszczenie, demontaż, fotografie ilustrujące) jak i wyceny miecza, inskrypcje i sposób ich odczytywania, bogatą bibliografie (w tym polską), słownik. Książka zawiera ciekawe legendy, czyta się ją szybko, jest poręczna (format B5), porusza się po niej doskonale dzięki odnośnikom. Wspaniałe tłumaczenie Witolda Nowakowskiego (konsultacja Wiesław Winkler). Twarda oprawa, papier kredowy (dwa rodzaje).

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Wstęp 7
Podziękowania 8
1. Miecz w dziejach Japonii 11
2. Rodzaje mieczy 36
3. Głownia 53
4. Oprawa 76
5. Kształt i budowa głowni 101
6. Kucie miecza 107
7. Inskrypcje i sposób ich odczytywania 117
8. Konserwacja miecza 137
9. Wycena miecza 141
10. Względna wycena wartości miecza 144
Posłowie do wydania polskiego 169
Bibliografia 171
Słownik 176
Indeks 185

napierśnik, rozwój na przestrzeni wieków

2011-04-27T08:01:00.000-07:00

symbolika miecza, część 2

2011-04-21T01:46:00.000-07:00

Składając się w zasadzie z klingi i rękojeści, jest symbolem złączenia, zwłaszcza gdy przyjmuje (w Średniowieczu) kształt krzyża. Pośród wielu ludów pierwotnych miecz zażywał szczególnej czci. Scytowie corocznie poświęcali pewną liczbę koni klindze miecza, którą wyobrażali sobie jako obraz boga wojny. Z drugiej strony Rzymianie wierzyli, iż żelazo, z racji swych związków z Marsem, odstrasza złe duchy. Wierzenie to utrzymuje się w Szkocji. Według pradawnych przekazów chińskich (Shi-jing), założyciele miast noszą miecze. Jako symbol religijny nadal jest elementem ceremonialnego stroju biskupów wschodnich. W sensie prymarnym jest jednoczesnym symbolem rany i mocy zadawania ran, a więc znakiem wolności i siły. W badanej przez Schneidera kulturze megalitycznej miecz jest przeciwwagą dla wrzeciona, żeńskiego symbolu ciągłości życia. Miecz i wrzeciono symbolizują odpowiednio śmierć i płodność - dwa przeciwieństwa składające się na prawo gór (ich odpowiednikami w świecie zwierząt są, wedle wymienionego autora, ryba falliczna i żaba). Zresztą ze względu na kosmiczny sens ofiary (inwersja porządków ziemskiego i niebieskiego) miecz jest symbolem eksterminacji fizycznej i duchowego zdecydowania. Stąd zrozumiałe, że w Średniowieczu był ulubionym symbolem ducha bądź Słowa Bożego, obdarzanym imieniem jak żywa istota (Balmunga - miecz Zygfryda, Excalibur - miecz króla Artura, Durendal - Rolanda, Joyeuse - Karola Wielkiego, itd.). Bayley odnotowuje interesujący fakt, że po angielsku miecz to sword, słowo zaś to word. Nie ulega wątpliwości, że w symbolu tym tkwi silna komponenta socjologiczna, jako że miecz to narzędzie zastrzeżone dla rycerza, obrońcy sił światła przeciwko mocom ciemności. Ale tak się również składa, że na pograniczu prehistorii i folkloru miecz: ma bardzo podobny sens duchowy i misję magiczną w zwalczaniu ciemnych sił upersonifikowanych w "złośliwych nieboszczykach", wobec czego zawsze używa się go w tańcach apotropaicznych. Ma funkcję oczyszczającą, z racji bowiem swego kształtu i połysku kojarzony jest z ogniem i płomieniem. Oczyszczenie zaś, jak to i podkreśla Schneider, dokonuje się zawsze ogniem bądź mieczem, podczas gdy karę symbolizują bicz bądź pałka. W alchemii miecz symbolizuje oczyszczający ogień. Złoty miecz, Chrysaor z mitologii greckiej, jest symbolem najwyższego przeduchowienia. Symbolika formy miecza zachodniego, o prostej klindze, jest solarna i męska; zakrzywionego orientalnego - lunarna i żeńska. Należy tu przypomnieć ogólny sens oręża jako antytezy potworów. Miecz, z racji swego powiązania z "eksterminacją fizyczną", powinien być symbolem duchowej ewolucji, tak jak drzewo oznacza inwokację, tj. ekspandowanie życia w sferę materialną i aktywną. To rozdwojenie między ducha i życie (które Ludwik Klages rozwiązał na swój sposób, opowiadając się za życiem, a Novalis zilustrował stwierdzeniem "życie jest chorobą ducha"), można by wyrazić przeciwstawieniem drewna (elementu żeńskiego) i metalu. Drzewo odpowiadałoby procesowi bujnego mnożenia, miecz - jego odwrotności. Zauważmy przynajmniej, że na pewnej XV-wiecznej ilustracji w książce Conrada Dinckmuta Seelen Wurzgarten (Ulm 1483), podobnie jak na wielu dzieiłach sztuki z tej epoki, oglądamy wizerunek Chrystusa, obok którego twarzy, po lewej, widnieje gałąź bądź drzewo, natomiast po drugiej stronie, symetrycznie, widać miecz.

Hans Memling, Sąd Ostateczny, fragment

Była to idea bardzo starożytna, skoro na prehistorycznej płaskorzeźbie germańskiej mogliśmy oglądać dwie postacie: kobiety z gałęzią drzewa i mężczyzny z mieczem. Można tym wizerunkom przypisać alegoryczny sens pokoju i wojny; w szczególności wizerunek średniowieczny mógłby być aluzją do gałązki oliwnej, ten drugi jednak - nie.

Evola akcentuje związek miecza z Marsem, z pionem i poziomem, tzn. z życiem i śmiercią. A także ze stalą jako absolutną twardością władczego ducha. "Wśród ludów germańskich (sygnalizował to również Tytus Liwiusz) miecz nigdy nie był orężem powszechnie używanym; przeciwnie, stanowił on symbol wysokiej rangi dowódców i najwyższej hierarchii. Pomyślmy tylko o dostojeństwie i prestiżu, jakimi otoczona była godność comes spathiarum ustanowiona ok. 247 r. przez cesarza Gordiana Młodszego... Miecz to broń charakterystyczna i niemal wyłącznie zastrzeżona dla najwyższych dostojników. Wedle tradycji arabskiej wynaleźli go Hebrajczycy. Również ta tradycja wskazuje miejsce, gdzie synowie Izraela sporządzili go po raz pierwszy - górę Casium w pobliżu Damaszku, mającego później zasłynąć jakością swej stali w całym świecie islamu, i gdzie, wedle prastarych wierzeń, Kain zabił swego brata. Pod jakże tragicznym więc znakiem wynalazek ten rozprzestrzenił się po świecie! Tam właśnie, zgodnie z tym fatalnym zrządzeniem losu, osiedli pierwsi rzemieślnicy wytwarzający nowo wynaleziony oręż" (Emilio Sobejano, Espadas de Espana, w "Arte Espanol", XXI, 1956). Ognisty miecz uprawomocnia wewnętrzny związek między następującymi, obdarzonymi wspólnym rytmem elementami: miecz-stal (albo żelazo)-Mars-ogień. Z drugiej jednak strony ustanawia też dualizm między żarem płomienia a zimnem metalu, przy czym symbol nabiera sensu syntetycznego i ambiwalentnego jak wulkan (gelat et ardet). Z tej przyczyny ognisty miecz jest orężem dokonującym rozdziału między rajem, światem ognia miłości, a ziemią, światem kary.

Miecz obnażony

W pewnych legendach nordyckich, a także w romansach rycerskich, ba, nawet w poematach Tennysona, bohater kładzie swój obnażony miecz między siebie a ukochaną kobietę, z którą spoczywa w jednym łożu. Motyw ten znany jest również w tradycji indyjskiej pod mianem asiwrata (sanskr. "ślub miecza"). W swej książce o dawnych literaturach germańskich Borges mówi, że w podobnej sytuacji miecz symbolizuje honor bohatera, wielkość wyrzeczenia, na jakie może się on zdobyć dzięki sile swego ducha (wyrażonej przez miecz).

Miecz strzaskany

Ponieważ miecz jest symbolem agresywności ducha, męstwa bohatera, miecz strzaskany symbolizuje zniszczenie tego czynnika. Wszelako na ogół - pod postacią "miecza zakopanego" - pojawia się w legendach średniowiecznych jako dziedzictwo, które ktoś musi odzyskać dzięki własnemu męstwu. Na przykład Zygfryd, jeszcze jako młodzieniaszek, znajduje kawałki miecza o imieniu Balmunga, podarowanego przez Odyna jego ojcu Sigmundowi. Kowal Mime nie potrafi ich spoić; udaje się to Zygfrydowi. W jednej z "kontynuacji" Powieści o Graalu Chretiena de Troyes (Jean Mara, Nouvelles recherches sur la litterature arthurienne, Paryż 1965) Gawainowi wręczają strzaskany miecz, którego nie potrafi on złożyć do końca; oznacza to, że nie uda mu się osiągnąć "centrum" zamierzonego przedsięwzięcia.

J. E. Cirlot
Słownik symboli

african arms and armor

2011-04-09T04:08:00.000-07:00

autor: Spring Christopher
tytuł: African arms and armor
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: angielski
wydawca: Smithsonian Institution Press
kod: ISBN 1-56098-317-5
numer wydania: brak
miejsce wydania: UK
rok wydania: 1993
liczba stron: 144
format okładki: 28,5 x 22,5 cm
rodzaj okładki: twarda z obwolutą
rodzaj papieru: papier kredowy
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 5/5

opis:

Książka ta opisuje dawne uzbrojenie stosowane w różnych częściach Afryki i stanowi ciekawe kompendium z tych obszarów bronioznawczych. W ośmiu rozdziałach autor opisuje wszelkiego rodzaju dawne uzbrojenie uwzględniając charakterystyczne jego nazwy. Praca omawia nie tylko wygląd broni ale również jej produkcję, zwyczaje z nią związane oraz sposób użycia na polowaniu i na wojnie, oraz podczas rytuałów. Najbardziej podoba mi się rozdział o afrykańskich nożach do miotania. Książkę wypełniają liczne ilustracje; w tym 30 kolorowych i 130 czarno białych. W Polsce trudno szukać podobnego kompletnego opracowania takiego jak to, dlatego uważam tę książkę za bardzo cenną. Opracowanie to dostałem w prezencie na urodziny od mojej Siostry i Mamy, chciałbym im podziękować w tym miejscu za to.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Acknowledgements 6
Preface 7
Introduction 9

1 Arab and Berber
North Africa and the Sahara 20

2 Knights of the Savanna
Warfare in Sudanic Africa 31

3 The Forest Kingdoms of West Africa 47

4 The Shining Mystery
Throwing Knives of Africa 68

5 Royal Blacksmiths
The Kuba Kingdom and the Congo Basin 84

6 The Horn of Africa 94

7 Cattle and Conflict
East African Pastoralists and their Neighbours 107

8 Mfecane
The Zulu and the Nguni Diaspora in Southern Africa 126

Bibliography 139
Photographic Acknowledgements 140
Index 142

miecz, typy rękojeści

2011-04-05T06:23:00.000-07:00

uzbrojenie zbójników karpackich

2011-04-01T04:07:00.000-07:00

W większości wypadków dane o uzbrojeniu zbójników występują w literaturze w połączeniu z informacjami o stroju. Wielu autorów w ogóle traktuje uzbrojenie jako jego część. Nieco informacji na ten temat można znaleźć w aktach sądowych, nigdzie jednak nie ma dokładnych opisów noszonej przez zbójników broni. Na podstawowe uzbrojenie zbójnika składały się: ciupaga, różne rodzaje pałek, broń palna, jak pistolety, karabin lub broń myśliwska, oraz noże, a w wypadku harnasia czasem też szabla.

Ciupaga (zwana też: rombanica, wałaszka – Karpaty Zachodnie, toporec – Karpaty Wschodnie) był to rodzaj małej siekierki osadzonej na długiej rękojeści z drewna. Ostrze było kowalskiej roboty, niekiedy zdobione stemplowaniem i, co rzadko, napisem. Rękojeść ciupagi wykonywano najczęściej z jałowca lub buka. Ciupaga służyła jako siekiera, laska, w wyższych górach jako czekan i, oczywiście, jako broń. Używali jej wszyscy mieszkańcy Karpat, nie tylko zbójnicy.

Pałki (zwane też: bunkoś, palica) były to kije grubsze u góry, czasem w miejscu zgrubienia nabijane kamykami lub kawałkami metalu.

Według informacji starych górali z Podbeskidzia, Orawy i Spisza, pałkę taką wykonywano w następujący sposób: młody buk, wysokości około 1 m, w górnej części pnia nacinano nożem, w nacięcia wbijano ostre kamyki lub kawałki metalu i zostawiano na okres 7-10 lat. Po tym okresie w miejscu, gdzie dokonano na pniu powyższego zabiegu, powstawało bardzo twarde zgrubienie ze sterczącymi kamykami i metalowymi kolcami. Stanowiło ono po ścięciu drzewa i odpowiednim przycięciu pnia zakończenie pałki. W podobny sposób pałki takie wykonywano na Huculszczyźnie.

Pistolety zbójników były różnego rodzaju. Najczęściej używali broni jednostrzałowej z zamkami skałkowymi i kapiszonowymi, do której amunicję wyrabiali z reguły we własnym zakresie. Pochodziła zazwyczaj z rabunków. Opisy noszonych przez zbójników pistoletów pozwalają sądzić, że często była to piękna i ozdobna broń, nierzadko pary pistoletów o kolbach intarsjowanych i inkrustowanych. Obok takiej broni zbójnicy mieli też bardzo skromne, a nawet prymitywne pistolety, wykonane z gotowych części lub dorabianych własnoręcznie. Pistolety, zwłaszcza ozdobne, zatykano za opasek tak, aby widoczne były ich kolby. Noszono po 2 do 4 pistoletów, umieszczonych z reguły po lewej stronie.

Z innej broni palnej w użyciu były jednostrzałowe karabiny kapiszonowe, rabowane żandarmom i żołnierzom, czasem też z karabinami tymi uciekali rekruci (za czasów austriackich). Amunicję do nich produkowano we własnym zakresie, na przybitkę używając odpadków sukna. W uzbrojeniu zbójników, zwłaszcza w XIX wieku, występują też krótkie karabinki kawaleryjskie używane przez wojsko austriackie i żandarmerię, szczególnie przez oddziały przeznaczone do akcji terenowych. Karabinek taki można było schować do rękawa wierzchniego okrycia. Niekiedy też w skład uzbrojenia wchodziła broń myśliwska. Amunicję do tych typów broni kupowano, a częściej rabowano.

Zbójnicy używali różnych rodzajów noży, przy czym w Karpatach Zachodnich, a zwłaszcza na Podtatrzu występował pewien charakterystyczny typ noża zwany nawet „zbójnickim”. Był to stalowy nóż o nieznacznie zakrzywionej klindze, grubszej i szerszej przy rękojeści, cienkiej i wąskiej przy szpicu. Klinga ta była czasem zdobiona ornamentem stempelkowym, a czasem napisem. Rękojeść noża była drewniana lub, co rzadziej, z rogu, rozszerzona przy końcu i grubsza. To zakończenie obijano paskiem blachy i nabijano dwoma lub trzema metalowymi guzami. Tak spreparowana rękojeść mogła w walce pełnić funkcję kastetu.

Dodatki do uzbrojenia stanowiły: woreczek na proch i amunicję, skórzany, noszony w torbie lub przytroczony do opaska (Karpaty Zachodnie), a w Karpatach Wschodnich prochownice z rogu i metalu, niekiedy pięknie zdobione (zwłaszcza Huculi).

Jeżeli chodzi o funkcje broni zbójników, to podstawową była tu, oczywiście, funkcja praktyczna – użycie w walce. Niektóre elementy uzbrojenia, jak np. ciupaga, miały dodatkowe zastosowanie, o czym była mowa wyżej. Broń pełniła też, podobnie jak strój, funkcję wyróżniania zbójników jako grupy społecznej. Noszenie broni w większej ilości (oprócz zbójników jeszcze do schyłku XIX wieku broń, jak np. pistolety, ciupagi i noże nosiła większość mężczyzn) było oznaką, że właściciel takiego uzbrojenia jest zbójnikiem. Szczególnie noszenie dwóch i więcej pistoletów było charakterystyczne wyłącznie dla zbójników. Broń zbójników w niektórych przypadkach pełniła też funkcję swego rodzaju dystynkcji wojskowych. Jedną z podstawowych zewnętrznych oznak piastowania godności harnasia było noszenie określonego rodzaju i ilości broni. Tak więc nosił on więcej pistoletów niż pozostali zbójnicy (nawet cztery), a także jako jedyny w zbójnickim towarzystwie występował z szablą. Broń stanowiła też niewątpliwie efektowny dodatek do stroju, tym bardziej, że często była ozdobna.

Noszenie szabli czy pałasza jest w folklorze przypisywane wszystkim większym sławom zbójnickim, jak Janosik, Dobosz, Ondraszek. O noszeniu szabli przez zbójników mowa też w materiałach sądowych przy okazji podawania spisów broni znalezionej przy winnym.

Urszula Janicka-Krzywda
Niespokojne Karpaty, czyli rzecz o zbójnictwie (s. 43-44)

Chciałem w tym miejscu podziękować Piotrkowi Czołczyńskiemu za to, że podzielił się ze mną powyższym tekstem. Piotrek jest twórcą pięknego uzbrojenia, które prezentuje na swoim blogu - pcknife.blogspot.com

zbroja japońska w teorii i praktyce

2011-03-21T06:36:00.000-07:00

autor: Zabiegło Czesław
tytuł: Zbroja japońska w teorii i praktyce
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: polski
wydawca: Diamond Books
kod: ISBN 978-83-89332-35-6
numer wydania: I
miejsce wydania: Bydgoszcz
rok wydania: 2008
liczba stron: 173
format okładki: 25 x 18 cm
rodzaj okładki: twarda z obwolutą
rodzaj papieru: papier kredowy
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 5/5

opis:

Japoński wojownik gotujący się do boju stanowił niezwykle malowniczy i ekspresyjny widok. Każdy element jego uzbrojenia ochronnego był nie tylko mistrzowsko dopracowany pod względem technicznym, ale i finezyjnie zdobiony, tworząc całość jednocześnie groźną i piękną. Hełm wyposażony w ogromny nakarczek chronił głowę i szyję, wywierając na wrogach dodatkowe wrażenie przyczepionymi do dzwonu klejnotami o najdziwniejszych kształtach. Twarz skrywała żelazna maska o zastygłych, przesadnie groteskowych rysach, spod której wyzierały tylko białka oczu. Wielkie ruchome kurtyny naramienników chroniły przed strzałami wroga, a ich bajecznie kolorowe sznurowania współgrały kolorystycznie z fartuchem u dołu pancerza. Cała postać japońskiego rycerza w zbroi stanowiła zjawisko niezwykłe, o ogromnej sile oddziaływania właściwej jedynie prawdziwym dziełom sztuki. Jednak mimo że chyba każdy jest w stanie rozpoznać japońską zbroję, to wiedza na jej temat jest zaskakująco płytka, zwykle przestarzała, a po wielokroć wręcz nieprawdziwa. Zbroja japońska w teorii i praktyce choć częściowo uzupełnia ten dotkliwy brak, podając w miarę rzetelną i usystematyzowaną wiedzę na temat japońskiego uzbrojenia ochronnego. To pierwsza tego typu praca nie tylko w języku polskim, ale w ogóle w językach zachodnich.

Książkę wypełniają świetne i dokładne ilustracje elementów zbroi japońskiej wykonane przez samego autora tej pracy bronioznawczej. Szkoda, że rysunki budowy poszczególnych ważniejszych typów zbroi przedstawione są w ten sposób, że każdy z osobna wypełnia dwie sąsiadujące ze sobą strony. W wyniku czego w miejscu łączenia stron nie widać dokładnie fragmentu ilustracji. Myślę że lepszym rozwiązaniem było by przedstawić owe rysunki na rozkładanych stronach. Pomimo tego książka ta jest bardzo cenna, to unikat, dlatego warto się z nią zapoznać.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Wstęp 7

Rozdział I:
CZĘŚCI ZBROI 9
I. Pancerz 11
II. Naramienniki 41
III. Naręczaki 47
IV. Taszki 57
V. Nabiodrki 61
VI. Nagolenniki 67
VII. Trzewiki 71
VIII. Hełm 73
IX. Inne bojowe nakrycia głowy 95

Rozdział II:
ELEMENTY SKŁADOWE 99
X. Łuski i płytki 101
XI. Sznurowanie 105
XII. Pozostałe detale 111

Rozdział III:
REKONSTRUKCJA 123
XIII. Narzędzia 125
XIV. Materiały 133
XV. Planowanie 139

Rozdział IV:
ZBROJE AUTORSKIE 145
XVI. Zbroja ceremonialna 147
XVII. Zbroja bojowa 155

Słownik 167

nóż afrykański do rzucania, typologia

2011-03-16T06:26:00.000-07:00

zbroje z papieru

2011-03-15T07:07:00.000-07:00

Najbardziej zaskakującym pomysłem w historii zbroi musi być zastosowanie do ich wyrobu papieru. Był to wynalazek starożytnych Chińczyków. Od VI w. p.n.e. stosowali oni papier z morwy do wytwarzania ubrań, a następnie posłużyli się nim do wyrobu zbroi. W IX w. Xu Shang, gubernator Ho Dong w prowincji Shenxi, utrzymywał stałą armię liczącą tysiąc żołnierzy, uzbrojonych w grube pancerze z papieru, których nie mogły przebić strzały z łuku - zręcznie ułożone warstwy zatrzymywały uderzenia.

W późniejszych czasach zbroje z papieru stały się popularne na lądzie i na morzu. W XII w. lokalny urzędnik Zhen Dexiu wystąpił o zezwolenie do władz centralnych na zamianę stu zbroi żelaznych na pięćdziesiąt papierowych, uważanych za lepsze. W tym okresie kapitanowie dwóch okrętów pirackich, którzy poddali się po ogłoszeniu amnestii, przekazali władzom 110 kompletnych zbroi z papieru. Ostatecznie jednak, w miarę jak wzrastała siła rażenia kusz z żelaznymi strzałami, papierowe zbroje stały się bezużyteczne.

Aztekowie z Meksyku w podobny sposób wykorzystywali jako zbroje ubrania z grubej bawełny. Ich żołnierze, walczący z hiszpańskimi konkwistadorami, nosili dopasowane, tkane z bawełny zbroje o grubości dwóch palców. Aztekowie nauczyli się ich wyrobu od Majów z południa, którzy - walcząc w X w. z armią meksykańską uzbrojoną w mocne łuki i strzały - posługiwali się swoistym rodzajem zbroi, jaki otrzymywali mocząc swe bawełniane tuniki w solance.

Peter James, Nick Thorpe
Dawne wynalazki (s. 178)

the illustrated encyclopedia of knives, daggers and bayonets

2011-03-11T06:30:00.001-08:00

autor: Capwell Tobias
tytuł: The illustrated encyclopedia of knives, daggers & bayonets
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: angielski
wydawca: Lorenz Books
kod: ISBN-13: 978-0-7548-1890-8, ISBN-10: 0-7548-1890-X
numer wydania: brak
miejsce wydania: UK
rok wydania: 2009
liczba stron: 256
format okładki: 30 x 24 cm
rodzaj okładki: twarda z obwolutą
rodzaj papieru: papier kredowy
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 4/5

opis:

Książka ta opisuje historię i typy: noży, sztyletów i bagnetów, dostałem ją w prezencie od brata na Boże Narodzenie. Publikacja składa się z dwóch zasadniczych części. Pierwsza mówi o historii krótkiej broni siecznej i kującej. Owa część składa się z osiemnastu esejów z których to najciekawszymi są wg mnie: pierwsze noże; siedemnastowieczne i osiemnastowieczne puginały (w tym noże Indian Ameryki Północnej); afrykańskie noże i sztylety (w Polsce bardzo słabo poruszana tematyka przez bronioznawców w ich książkach). Szkoda że autor publikacji nie omówił w tej części historii noża zwanego kukri. Druga część stanowi przedstawienie budowy i nazewnictwa stosowanego przy tego rodzaju broni. Omawia również typy i przekroje głowni noży, sztyletów i bagnetów, jak i rodzaje technik dekoracyjnych użytych w tych narzędziach wojennych i cywilnych. Dalej w części drugiej skatalogowano bardzo dokładnie poszczególne egzemplarze broni. Omawiając w nich datę i miejsce powstania oraz długość w centymetrach i calach. Poza tym każdemu eksponatowi towarzyszy fotografia i dokładny opis. Album ten jest bogato ilustrowany na czym nie ucierpiał tekst, którego jest więcej w części pierwszej książki.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Introduction 6

A history of knives, daggers and bayonets 8
The earliest knives 10
Copper, bronze and iron 14
Daggers of the Iron Age 20
The Saxon fighting knife 24
Medieval daggers 26
Daggers of the Renaissance 32
Daggers for the Renaissance duel 38
17th- and 18th-century daggers 44
Scottish dirks 48
17th- and 18th-century bayonets 52
19th-century edged weapons 56
20th-century edged waepons 62
African knives and daggers 72
Persian and Middle Eastern daggers 78
Indian daggers 84
The kris of South-east Asia 90
The Japanese tanto 94
The modern era 98

A directory of knives, daggers and bayonets 100
Design of knives, daggers and bayonets 102
Blade cross-sections 106
Decorations 110
Stone Age blades 114
Ancient Egyptian knives and daggers 116
Bronze Age edged weapons 118
Daggers of the Classical World 120
Daggers of the Medieval Period 122
Rondel daggers 124
Baselards 127
Ballock daggers 128
Daggers of the Renaissance 130
Cinquedeas 132
„Side ring” parrying daggers 134
17th-century main-gauche daggers 138
17th-century stilettos 140
17th-century plug bayonets 144
17th- and 18th-century civilian daggers 146
18th- and 19th-century naval dirks 150
Georgian dirks 153
Highland daggers and dirks 156
19th-century hunting knives and Bowie knives 158
19th-century folding knives 162
19th-century civilian fighting knives 164
19th-century combination knives 166
18th- and 19th-century socket bayonets 168
19th-century sword bayonets 174
19th-century knife bayonets 181
Presentation knives and daggers 182
Unusual bayonets 184
18th- and 20th-century integral bayonets 186
Fighting knives of World War I 188
Bayonets of World War I 190
Survival weapons of World War II and after 194
German Third Reich edged weapons 198
Bayonets of World War II 202
Bayonets up to the present day 204
Civilian knives to the present day 206
African knives and daggers 210
Persia, Middle East and Turkey 214
Indo-Persian kahnjars 224
Indo-Persian kards 226
Indo-Persian peshkabz 230
Indian knives, daggers and bayonets 232
Indian katars 236
Indian chilanums and khanjarlis 240
The Indonesian kris 242
Japanese daggers 246

Glossary 250
Further information 252
Index 254

miecz, rozwój na przestrzeni wieków

2011-03-08T02:40:00.001-08:00

polska poezja o szabli

2011-03-03T02:09:00.000-08:00

W polskiej tradycji, historii oraz kulturze szabla zajmuje ważne miejsce. Jest narodową bronią Polaków. Dowodzą temu dwa wiersze, oraz fragmenty utworów poetyckich napisanych przez polskich autorów, które przedstawiam poniżej.

Tekst pierwszego wiersza-inskrypcji pochodzi z książki Włodzimierza Kwaśniewicza pt.: Dzieje szabli w Polsce. Ów wiersz nie ma tytułu i został napisany na głowni szabli szeregowca kawalerii wz. 1904. Jest to broń ułana 2 szwadronu 2 pułku Legionów Polskich, Henryka Szczyglińskiego (malarza). Wiersz prezentuje się następująco.

1. Niech w księgach wiedzy szpera rabin,
Nauka to jest wymysł dyabli,
Mądrością moją jest karabin
I klinga ukochanej szabli.

2. Nie dbam o szarżę ni o gwiazdki,
Co kiedyś mi przystroją kołnierz,
Wy piszcie klechdy i powiastki,
Ja biję się jak każdy żołnierz.

3. Nie pnę się do zaszczytów drabin
I generała biorą dyabli!
Podporą moją jest karabin
I klinga ukochanej szabli.

4. Nie tęsknię do kawiarni gwaru,
Gdzie mieszka banda dziwolągów,
Gardzę zapachem buduaru,
Gdzie Amor psoci wśród szezlongów.

5. Nie nęcą mnie zalety babin,
Kobieta zdradna, bierz ją dyabli!
Kochanką moją jest karabin
I klinga ukochanej szabli.

6. Niejeden wróg miał na mnie chrapkę,
A teraz jęczy w piekle na dnie,
Ze śmiercią igram w ciuciubabkę,
Więc wkrótce może mnie dopadnie.

7. Ksiądz mię niech grzebie albo rabin,
żołnierza się nie czepią dyabli!
Lecz w grób połóżcie mi karabin
I klingę ukochanej szabli

Sierpień 1914.

Tekst drugiego wiersza pochodzi z książki Zbigniewa Sawickiego pt.: Traktat szermierczy o sztuce walki polską szablą husarską, podstawy. Wiersz pod tytułem Szabla Polska został napisany przez Kornela Makuszyńskiego. Wiersz prezentuje się następująco.

O, szablo polska, święta i bez sromu,
Najświętszą Panną znaczona w nasadzie
Ostrzona sercem i wykuta z gromu!
O, nie służyłaś ty nigdy ku zdradzie,
Nie uczyniłaś krzywdy ty nikomu,
Przed Ewangelią na Mszy w defiladzie
Bogu przysiągłszy, że runiesz na wroga
Jeno za ziemię swą i swego Boga.

Poniżej prezentuje fragmenty utworów literackich gloryfikujących polską szablę. Teksty te pochodzą z książki Tadeusza Królikiewicza pt.: Historia broni siecznej, miecze, rapiery szable i pałasze.

Jeszcze Polska nie umarła,
Kiedy my żyjemy,
Co nam obca moc wydarła,
Szablą odbijemy.

Józef Wybicki, Mazurek Dąbrowskiego, wersja pierwotna, fragment.

Kto kraj swój kocha i Boga się boi
Ma szablę, konia, o resztę nie stoi.

Jan Ursyn Niemcewicz, Stefan Czarnecki, fragment.

O szablo polska, piorunie ze stali,
Ognisty wężu i rózgo ognista,
Żeśmy cię całą duszą ukochali,
Jak polska dusza, taka jesteś czysta...

Kornel Makuszyński, Pieśń o Ojczyźnie, fragment.

...I kto szablę mógł utrzymać
Ten formował legion, wojsko,
Aby Polska, aby Polska,
Aby Polska była Polską...

Jan Pietrzak, słowa pieśni, fragment.

dzieje szabli w polsce

2011-02-24T04:36:00.000-08:00

autor: Kwaśniewicz Włodzimierz
tytuł: Dzieje szabli w Polsce
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: polski
wydawca: Dom Wydawniczy Bellona, Oficyna Wydawnicza RYTM
kod: ISBN 978-83-1110-827-1, ISBN 978-83-7399-220-7
numer wydania: III
miejsce wydania: Warszawa
rok wydania: 2007
liczba stron: 240
format okładki: 24 x 17 cm
rodzaj okładki: twarda
rodzaj papieru: dobrej jakości papier
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 5/5

opis:

Szabla zajmuje szczególne miejsce w historii Polski. Ta pozycja wydawnicza zawiera wiedzę o rozwoju szabli polskich i jest niezastąpionym kompendium. Książkę wypełniają liczne czarno białe ilustracje. Jest to jedyne obecnie, kiedy piszę te słowa, kompletne opracowanie na rynku wydawniczym dotyczące wyłącznie szabli. Myślę, że każdy polski miłośnik dawnego uzbrojenia powinien wiedzieć coś na temat dziejów szabli w Polsce. Moim zdaniem jest wstydem to, że jakiś polski miłośnik historycznego uzbrojenia zachwyca się tylko obcymi rodzajami broni (np. japońską szablą) a na temat polskiej szabli nie potrafi nic powiedzieć. Książkę tą napisano w łatwo przyswajalnym stylu przez prawdziwego znawcę szabli, dlatego gorąco ją polecam.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Od autora 7
Rozdział pierwszy
PIERWSZA WIELKA EPOKA SZABLI POLSKIEJ - OD IV ĆWIERCI XVI DO KOŃCA XVIII WIEKU 11
Geneza szabli polskiej - czyli jak i kiedy szabla trafiła do Polski 11
Typologia szabli polskiej od końca XVI do końca XVIII wieku - czyli od szabel węgiersko-polskich do kościuszkówek 29
Szabla węgiersko-polska 29
Szabla ormiańska 44
Szabla husarska 50
Karabele 70
Kościuszkówka 87
Suplament do typologii szabli polskiej od IV ćwierci XVI do końca XVIII wieku - czyli o symbolice batorówek, zygmuntówek, janówek i szabel poświęconych Konstytucji 3 maja 91
Batorówka 97
Zygmuntówka 98
Janówka 101
Szable pamiątkowe Konstytucji 3 Maja 104

Rozdział drugi
„CO NAM OBCA PRZEMOC WZIĘŁA, SZABLĄ ODBIERZEMY” - CZYLI SZABLA POLSKA I SZABLE OBCE W POLSKIM RĘKU W EPOCE ZABORÓW 106
Legiony Polskie we Włoszech (1797-1807) 106
Księstwo Warszawskie (1807-1815) 109
Królestwo Polskie (1815-1831) 123
Powstanie listopadowe (1830-1831) 127
Między powstaniami (1831-1864) 133
Karabele polskie 138
Powstanie styczniowe (1863-1864) 142

Rozdział trzeci
DRUGA WIELKA EPOKA SZABLI POLSKIEJ - WIEK XX 148
Szable obce i polskie okresu I wojny światowej 152
Szable obce 152
Szable polskie 169
Szable wz. 1917 169
Szabla wz. 1917 oficera piechoty 171
Szabla wz. 1917 oficera kawalerii 174
Szabla wz. 1917 podoficera kawalerii 177
Szable obce i polskie okresu dwudziestolecia międzywojennego i II wojny światowej 177
Szable obce 180
Szable polskie 182
Szabla wz. 1917 szeregowego kawalerii 182
Szabla tzw. krechowiacka 183
Szable wz. 1921 i wz. 1921/1922 184
Szabla podoficerska dla wszystkich rodzajów broni wz. 1921 187
Szabla oficerska marynarki wojennej wz. 1927 193
Szabla wz. 1934 196
Szable ozdobne 207
Szable obce i polskie w Wojsku Polskim (1943-1976) 211
Szable obce 112
Szable polskie 214
Szabla wz. 1921/1922 214
Szabla wz. 1971 214
Szable wz. 1976 217
Załączniki 223
Bibliografia 231
Pochodzenie materiału ilustracyjnego 237

miecz, drzewo genealogiczne

2011-02-21T03:01:00.000-08:00

symbolika miecza, część 1

2011-02-18T06:06:00.000-08:00

Miecz jako broń pojawił się dopiero w epoce brązu, wyrób mieczy wymagał opanowania obróbki metalu. (Drewniane miecze, używane przez Indian południowoamerykańskich, był raczej bronią tępą niż sieczną w naszym rozumieniu.) Miecze epoki brązu były często bogato zdobione, co świadczy o ich nie tylko użytkowym przeznaczeniu. Jest rzeczą oczywistą, że biblijna opowieść o wygnaniu z raju, którego odtąd strzegli cherubini i miecz ognisty, przenosi późniejsze wyobrażenia w czas prapoczątków ludzkości. Miecz jako narzędzie gniewu Bożego stał się symbolem sprawiedliwości i kary, atrybutem archanioła Michała. W Apokalipsie św. Jana z ust Jezusa wychodził miecz obosieczny, oznaczający siłę i prawdę oświetlającą jak błyskawica. Miecz jako symbol siły był atrybutem bogów wojny (np. Marsa), władców, królów i rycerzy często przypisywano mu magiczne właściwości, w średniowieczu nadawano też imiona. Do najbardziej znanych legendarnych mieczy należą m.in. Ekskalibur króla Artura, Balmung Zygfryda, Darandal Rolanda, Nagelring Teodoryka Wielkiego. Pasowanie na rycerza polegało na płazowaniu mieczem. Dwa miecze symbolizowały w średniowieczu władzę świecką i duchową, przy czym papież, zwierzchnik Kościoła, miał przekazywać miecz oznaczający władzę świecką w lenno prawowitemu władcy kraju.

Miecz broniący cnoty w łożu. Dzieje Tristana i Izoldy. 1484

Miecz leżący między mężczyzną a kobietą symbolizował cnotę (signum castitatis). Miecz jako narzędzie męczeństwa był atrybutem wielu świętych, m.in. Pawła, Jakuba Większego, Tomasza Becketta, Katarzyny, Łucji. W Ewangelii wg św. Łukasza (2,35) pobożny Symeon przepowiedział Marii, że jej duszę przeniknie miecz, oznaczający cierpienia duchowe z powodu śmierci Jezusa. W ikonografii baroku siedem mieczy symbolizowało "siedem cierpień Marii Panny".

Siedem cierpień Marii Panny

Tylko w wyjątkowych przypadkach miecz pojawiał się w dłoni niewieściej. Joanna d'Arc stracona na stosie w roku 1431, mówiła, że św. Katarzyna wskazała jej miecz zakopany pod wiejskim kościołem: "Miecz był pod ziemią, zupełnie zardzewiały, a na nim pięć krzyży. Głosy powiedziały mi, że tam jest (...) Poleciłam, by napisano do miejscowego duchowieństwa i poprosiłam, aby mi go dano. I oni mi przysłali ten miecz" (cytat wg A. Holla z akt sądowych sprawy). Mieczem tym wywalczyła Joanna wiele zwycięstw dla Francuzów. W dawnych Chinach wierzono, że czarownicy przepędzają mieczami demony, a legenda mówiła o "męskim" i "żeńskim" mieczu, które odlano w górach Kuenlun z wątroby i nerek mitycznego zająca, żywiącego się metalem. Uważano, że gdy kobieta śni, że wyjmuje miecz z pochwy, urodzi syna (miecz ma także w psychoanalizie męski, falliczny charakter). Miecz w snach kobiet oznaczał szczęście, natomiast w snach mężczyzn miecz wpadający do wody zapowiadał śmierć kobiety. W Japonii władanie mieczem było sztuką samurajów; samuraj posiadał dwa miecze: długi miecz, katanę, i krótki miecz wakizashi do walki wręcz i do rytualnego samobójstwa (seppuku, zwanego w Europie harakiri). Kowale wytwarzający miecze musieli przestrzegać rytualnych przykazań wstrzemięźliwości, ich praca miała charakter sakralny. Gardy mieczy były bogato dekorowane. Obecnie walka na miecze (iai-do) należy do dyscyplin sportowych, także walki na miecze drewniane (kendo). Według japońskiego mitu bóg burzy Susano-o wyciągnął miecz z ogona zabitego przez siebie ośmiogłowego węża. Miecz ten należy, wraz z perłami i zwierciadłem, do japońskich klejnotów państwowych.

prof. dr Hans Biedermann
Leksykon symboli

weapon, a visual history of arms and armor

2011-02-12T02:21:00.000-08:00

autor: praca zbiorowa
tytuł: Weapon, a visual history of arms and armor
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: angielski
wydawca: DK Publishing
kod: ISBN 0-7566-2210-7
numer wydania: I
miejsce wydania: New York
rok wydania: 2006
liczba stron: 360
format okładki: 31 x 26 cm
rodzaj okładki: twarda z obwolutą
rodzaj papieru: papier kredowy
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 4/5

opis:

Album ten opisuje i ukazuje około cztery tysiące lat historii różnorodnego uzbrojenia z różnych stron świata. Jest bardzo bogato ilustrowany, każdemu zdjęciu towarzyszą opisy. Niektóre z ilustracji znam już z książki pt.: Broń i zbroje autorstwa Michale Byam, tego samego wydawnictwa. Zasada prezentacji wizualnej w obu tych książkach jest taka sama z tym, że omawiany album jest 360 stronicowy. W książce tej znalazłem jeden błąd na stronie 10, gdzie na włoskim renesansowym mieczu wskazano strzałką podpisaną ricasso na trzpień co jest niepoprawne. Zamiast terminu ricasso powinno być napisane w języku angielskim słowo tang (po polsku trzpień).

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Foreword 6
Introduction 8

THE ANCIENT WORLD (3000 BCE - 1000 CE) 24
The First Weapons 30
Mesopotamian Weapons and Armor 32
Ancient Egyptian Weapons and Armor 34
Ancient Greek Weapons and Armor 40
GREAT WARRIORS: Greek Hoplite 42
Ancient Roman Weapons and Armor 44
GREAT WARRIORS: Roman Legionary 46
Bronze- and Iron-Age Weapons and Armor 48
Anglo-Saxon and Frankish Weapons and Armor 50
Viking Weapons and Armor 52

THE MIDDLE AGES (1000 - 1500) 56
European Swords 62
Japanese and Chinese Swords 66
European Daggers 68
European Staff Weapons 72
Asian Staff Weapons 74
GREAT WARRIORS: Mongol Warrior 76
Longbows and Crossbows 78
Aztec Weapons and Shields 82
European Helms and Basinets 86
European Jousting Helms, Barbutes, and Sallets 88
GREAT WARRIORS: Medieval Knight 90
European Mail Armor 92
European Plate Armor 94

THE EARLY MODERN WORLD (1500 - 1775) 96
Two-handed Swords 102
European Infantry and Cavalry Swords 104
GREAT WARRIORS: Landsknecht 108
European Rapiers 110
European Smallswords 112
European Hunting Swords 116
WEAPON SHOWCASE: Hunting Trousse 118
Japanese Samurai Swords 120
WEAPON SHOWCASE: Wakazashi Sword 124
GREAT WARRIORS: Samurai 126
Indian and Sri Lankan Swords 128
European Daggers 130
Asian Daggers 134
European One-Handed Staff Weapons 136
European Two-Handed Staff Weapons 140
Indian and Sri Lankan Staff Weapons 142
European Crossbows 144
Asian Bows 146
Matchlock and Flintlock Long Guns 148
WEAPON SHOWCASE: Matchlock Musket 150
European Hunting Guns 1600 - 1700 152
European Hunting Guns From 1700 154
Asian Matchlocks 156
Combination Weapons 158
European Pistols 1500 - 1700 160
European Pistols 1700 - 1775 162
European Tournament Armor 166
European Tournament Helmets 168
Asian Armor and Helmets 170
Samurai Armor 172

THE REVOLUTIONARY WORLD (1775 - 1900) 174
European Swords 180
American Civil War Swords 184
Ottoman Empire Swords 186
Chinese and Tibetan Swords 188
Indian Swords 190
Indian and Nepalese Daggers 192
European and American Bayonets 194
Indian Staff Weapons 196
African Edged Weapons 198
GREAT WARRIORS: Zulu Warrior 200
Oceanian Clubs and Daggers 202
North American Knives and Clubs 204
North American Hunting Bows 208
Australian Boomerangs and Shields 210
Flintlock Pistols From 1775 212
Flintlock Pistols To 1850 214
Percussion Cap Pistols 216
American Percussion Cap Revolvers 218
GREAT WARRIORS: US Civil War Infantryman 220
British Percussion Cap Revolvers 222
Brass Cartridge Pistols 224
WEAPON SHOWCASE: Colt Navy Pistols 226
Self-Loading Pistols 228
Flintlock Muskets and Rifles 232
WEAPON SHOWCASE: Baker Rifle 134
Percussion Cap Muskets and Rifles 236
WEAPON SHOWCASE: Le Page Sport Gun 238
Percussion Cap Breech Loaders 240
GREAT WARRIORS: British Redcoat 242
Sport Guns 244
Ottoman Empire Firearms 246
Single-Shot Breech-Loading Rifles 248
WEAPON SHOWCASE: Enfield Rifle-Musket 250
Manually Loaded Repeater Rifles 1855-1880 252
Manually Loaded Repeater Rifles 1881-1891 256
Manually Loaded Repeater Rifles 1892-1898 258
Indian Firearms 260
Asian Firearms 262
Multi-Shot Firearms 264
Ammunition Pre-1900 266
Indian Armor and Shields 268
African Shields 270
Oceanian Shields 272

THE MODERN WORLD (1900 - 2006) 274
African Edged Weapons 280
Bayonets and Knives 1914-1945 284
GREAT WARRIORS: French WWI Infantryman 288
Self-Loading Pistols 1900-1920 290
Self-Loading Pistols 1920-1950 292
Self-Loading Pistols From 1950 294
Revolvers 1900-1950 296
Revolvers From 1950 298
Manually Loaded Repeater Rifles 300
GREAT WARRIORS: Red Army Infantryman 302
Self-Loading Rifles 1914-1950 304
WEAPON SHOWCASE: AK47 306
Self-Loading Rifles 1950-2006 308
WEAPON SHOWCASE: SA80 310
Sport Guns 312
Shotguns 314
Sniper Rifles 1914-1985 318
Sniper Rifles 1985-2006 320
Recoil-Operated Machine Guns 322
Gas-Operated Machine Guns 324
WEAPON SHOWCASE: MG43 326
Light Machine Guns 1914-1945 328
Light Machine Guns Since 1945 330
Submachine Guns 1920-1945 332
WEAPON SHOWCASE: MP5 334
Submachine Guns Since 1945 336
Ammunition Since 1900 338
Man-Portable Anti-Tank Weapons 340
Rifle-Mounted Grenade Launchers 342
Stand-alone Grenade Launchers 344
GREAT WARRIORS: US Navy SEAL 346
Improvised Guns 1950-1980 348
Helmets From 1900 350

Index 354
Acknowledgments 360

zbroja końska z XVI wieku, budowa, nazewnictwo w sześciu językach

2011-02-05T07:03:00.000-08:00

ciupaga Janosika

2011-02-02T03:44:00.000-08:00

Najgłośniejszym ze zbójeckich dzieł w Tatrach jest Janoszczyk. Tysiące krąży o nim podań. Jego siła, jego zręczność, jego władza nad istotami nadprzyrodzonymi i ciągły stosunek z nimi przechodzi wszystko, co o jakimkolwiek innym zbóju opowiadają. Obok tego miał być nadzwyczajnie nabożnym. Podanie niesie, iż spotkał pewnego razu jakiegoś studenta z Podoleńca i zaprosił go do swego szałasu. Student ów, w zmowie ze zwierzchnością, podjął się go zabić. Wybrał do tego porę o wschodzie słońca, kiedy zwykle Janoszczyk klęczał i modlił się; zaszedł więc z tyłu klęczącemu i strzelił do niego, ale kula cudownym sposobem w bok poszła. Janoszczyk, jakby nie uważał, nie przestawał się modlić. Student poprawił i chybił jak pierwszą rażą; Janoszczyk ciągle się modlił; dopiero kiedy zdrajca po trzecim strzale począł uciekać, Janoszczyk, który właśnie co skończył modlitwę, dognał go i zabił.

Siekiera Janoszczyka cudowne miała przymioty. Ciśniona silną prawicą wracała na powrót do niego na jedno gwizdnienie. Kochanka Janoszczyka zdradzając go, a wiedząc o osobliwych przymiotach jego siekierki, zamknęła ją w dziewięciu skrzyniach dziewięcią zamkami. Kiedy pojmano Janoszczyka, gwizdnął na siekierkę i zaczęła się wyrąbywać; już zrąbała ośm skrzyń i ośm zamków, ale dziewiątej skrzyni i dziewiątego zamku nie mogła przerąbać, gdyż dziewięć jest liczbą tajemniczą.

zebrał Lucjan Siemiński
Podania i legendy polskie, ruskie i litewskie

Legenda o Janosikowej śmierci.

Próżnoście go siłą próbowali
jak dziumbirskie niedźwiedzie brać w pęta.
Pod zaklętą stoi mocą czarów.
Kula odeń odskoczy odklęta,
szabla nad nim łuk jasny napisze.
Jego topór z czarowanej stali
sam wyrąbie regiment huzarów.
drzwi ośmioro jak piorun przeleci.
Drugi zrąbią jego towarzysze,
z którymi się pod Krzywaniem skrzyka.
(z Huciankami się bawią przy czasie.)
sam Janosik pułk pogromi trzeci
mocą, którą zaklętą ma w pasie.
Nie dostać wam siłą Janosika,
jak nie spętać niedźwiedzia w parowie...

Z dziwem patrzą liptowscy panowie,
sam pan żupan powstał ze stolicy:
po izbie się toczy złota rzeka,
tysiąc jasnych toczy się dukatów
po podłodze w sądowej świetlicy.

Cóż za dziewka przybieżała blada,
co na zgubę Janosika szczeka?
co mu zgubę śmiertelną gotuje?

Cóż za dziewka, której darmo zdrada,
z białą twarzą podkrzywańskich kwiatów,
co się w sądzie do rady melduje?

Cóż za dziewka przybieżała blada,
o dwóch piersiach jak wiosenne kwiaty,
dwojgiem piersi jak wicher dysząca?

Cóż za dziewka, co ciska dukaty
i jak płomień straż bramną roztrąca?

Hej! żałosna wieści po Liptowie,
żałośliwa i nieopłakana!

Pojmano orła na Liptowie,
pojmano zbójników hetmana...

Pojmano w pęta Janosika,
Janosika, dobrego zbójnika,
co był ludu słowackiego zdrowie...

Hej! żałosna wieści po dolinie,
żałośliwa i nieopłakana:
pojmano przy bladej dziewczynie
pod Krzywaniem zbójników hetmana.

W drzwi dziewiąte ciupaga się wcięła,
za drzwi dziewięć od Hanki zamknięta:
w drzwiach dziewiątych bez mocy stanęła.
Towarzysze z Huciankami społem
tańcowali precz daleko kołem.

Legenda o Janosikowej śmierci (fragment)
Tetmajer Przerwa Kazimierz

całość tu:
http://www.poezja.org/index.php?akcja=wierszeznanych&ude=6043

Chciałem w tym miejscu podziękować Piotrkowi Czołczyńskiemu za to, że podzielił się ze mną powyższym fragmentem wiersza. Piotrek jest twórcą pięknego uzbrojenia, które prezentuje na swoim blogu - pcknife.blogspot.com

leksykon dawnego uzbrojenia ochronnego

2011-01-30T03:41:00.000-08:00

autor: Kwaśniewicz Włodzimierz
tytuł: Leksykon dawnego uzbrojenia ochronnego
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: polski
wydawca: Dom Wydawniczy Bellona
kod: ISBN 83-11-10063-2
numer wydania: brak
miejsce wydania: Warszawa
rok wydania: 2005
liczba stron: 176
format okładki: 24 x 17 cm
rodzaj okładki: twarda
rodzaj papieru: dobrej jakości papier i papier kredowy
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 5/5

opis:

Książka ta zamyka trój tomową serię leksykonów mówiących o uzbrojeniu historycznym. Chronologicznie obejmuje czasy od starożytności do początków XX wieku. W zakresie terytorialnym leksykon ten obejmuje głównie obszar Europy z uwzględnieniem uzbrojenia pozaeuropejskiego, dla nas egzotycznego. Trzeci tom omawia uzbrojenie ochronne, a więc znajdziemy w nim treściwe opisy i typologie takich przedmiotów jak: hełmy, tarcze, zbroje, itd. Książkę wypełniają liczne czarno-białe; rysunki (np. typologie, schematy budowy, itd.) i zdjęcia eksponatów. Leksykon zawiera również kolorowe fotografie przedmiotów muzealnych umieszczone na wewnętrznych wkładkach wydrukowanych na papierze kredowym. W końcowej części książki autor zawarł krótkie ale treściwe biogramy twórców produkujących uzbrojenie ochronne. Jeśli chodzi o ilość stron tego leksykonu to ma on najmniejszą ich ilość w porównaniu z pierwszym i drugim tomem.

zdjęcia wnętrza książki:

miecz z pochwą, budowa w języku pol. i ang.

2011-01-20T06:37:00.000-08:00

ręczne granaty

2011-01-13T03:47:00.000-08:00

Granaty są jednym z głównych elementów uzbrojenia współczesnej piechoty, przeto może być pewną niespodzianką fakt, że używano ich powszechnie w walkach między muzułmanami i chrześcijanami w okresie krucjat. Palne ciecze po raz pierwszy zastosowała na wojnie armia Bizancjum, ale około 1000 r., według ówczesnych zapisków, w całym świecie islamu obrońcy oblężonych miast posługiwali się granatami ze szkła lub ceramiki, wypełnionymi gazoliną. Miotali je na żołnierzy przeciwnika i jego wieże oblężnicze ręcznie lub za pomocą katapult.

Jeszcze do niedawna brakowało jednak dowodów archeologicznych, potwierdzających świadectwa literackie, z jednym możliwym wyjątkiem. W XX w. na całym Środkowym Wschodzie, od Egiptu do Samarkandy, archeologowie znajdowali jajowate naczynia ceramiczne, czasami ozdobione motywami heraldycznymi lub napisami, takimi jak: „chwała” i „Allah”. Nikt nie ma wątpliwości, że są to średniowieczne wytwory kultury islamskiej, natomiast długo debatowano, jakie było przeznaczenie tych tajemniczych przedmiotów. Jedna szkoła twierdziła, że to naczynia do przechowywania rtęci, druga – że nie wykorzystane granaty.

Studium Petera Pentza z Muzeum Narodowego w Danii, opublikowane w 1988 r., całkowicie zmieniło sytuację. W latach trzydziestych duńscy archeolodzy, prowadzący prace wykopaliskowe w syryjskim mieście Hama, znaleźli dziwnie wyposażony trzynastowieczny warsztat, w którym nie wiadomo po co produkowano asfalt. Interpretacja Pentza w pełni wyjaśnia sytuację. Jeśli przyjąć, że był to warsztat do produkcji granatów, to można wytłumaczyć wszystkie tajemnicze cechy warsztatu. Znajdowało się tam palenisko do destylowania gazoliny, duży dzban z pokrywką, wpuszczony w podłogę, aby zabezpieczyć benzynę przed przypadkowymi iskrami, a szczeliny w ścianach zapewniały odpowiednią wentylację. Na zewnątrz znajdował się duży dół wypełniony muszlami potrzebnymi do wyrobu wapna, które dodawano do gazoliny. Warsztat z pewnością produkował pokaźną liczbę granatów, ale wszystko to nie zdało się na nic, ponieważ w 1259 r. mongolskie hordy zdobyły i zniszczyły miasto.

Islamskie granaty z gliny, stosowane w walce z krzyżowcami.

Chińczycy przejęli pomysł granatów od arabskich kupców. W początkach XII w. wytwarzali granaty z gliny. Wśród rzeźb z 1128 r. w buddyjskiej świątyni jaskiniowej w Da zu w Sichuanie znajdują się dwie nadzwyczajne figury demonów. Jeden z nich trzyma w rękach broń palną, a drugi, po przeciwnej stronie jaskini, ma w rękach jajowatą bombę. Wyraźnie widać zapalnik i smugę dymu unoszącą się nad prawym ramieniem demona.

Chiński demon szykuje się do rzucenia dymiącego granatu. Rzeźba ze świątyni jaskiniowej Da zu w Chinach, 1128 r.

W 1127 r. chiński kronikarz Yuan Haowen zanotował opowieść o tym, jak myśliwy Tie w niecodzienny sposób wykorzystał granat na polowaniu:

„Pewnego wieczoru natknął się na wielką liczbę lisów. Znając ścieżkę, po której chodziły, zastawił pułapkę, a podczas drugiego nocnego obchodu wspiął się na drzewo, mając przymocowane do pasa naczynie z prochem. Grupa lisów bezmyślnie podeszła pod drzewo. Wtedy myśliwy zapalił lont i zrzucił naczynie w dół; wybuchło z wielkim hukiem i przeraziło lisy. Były one tak ogłupiałe, że wpadły natychmiast w siatkę, którą na nie zastawił. Myśliwy zszedł z drzewa i zabił wszystkie lisy dla ich futra”.

Peter James, Nick Thorpe
Dawne wynalazki (s. 193-195)

kusza polska i niemiecka wg rys. Jana Matejki

2011-01-10T06:29:00.000-08:00

leksykon dawnej broni palnej

2011-01-05T04:28:00.000-08:00

autor: Kwaśniewicz Włodzimierz
tytuł: Leksykon dawnej broni palnej
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: polski
wydawca: Dom Wydawniczy Bellona
kod: ISBN 83-11-09874-3
numer wydania: brak
miejsce wydania: Warszawa
rok wydania: 2004
liczba stron: 280
format okładki: 24 x 17 cm
rodzaj okładki: twarda
rodzaj papieru: dobrej jakości papier i papier kredowy
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 5/5

opis:

Książka ta stanowi drugi tom z serii trój tomowych leksykonów mówiących o uzbrojeniu historycznym. Chronologicznie obejmuje on czasy od wynalezienia przez Chińczyków prochu czarnego przed naszą erą do początków XX wieku. W zakresie terytorialnym leksykon ten obejmuje głównie obszar Europy z uwzględnieniem uzbrojenia pozaeuropejskiego, dla nas egzotycznego. Drugi tom omawia ręczną broń palną, artylerie oraz przedmioty z nimi związane. Poszczególne hasła tego leksykonu są bardzo treściwe, tak jak by były mini artykułami. Książkę wypełniają liczne czarno białe; rysunki (np. typologia kolb długiej broni palnej i pistoletów, zestawienie znaków cechowych, itd.) i zdjęcia eksponatów. Leksykon zawiera również kolorowe fotografie przedmiotów muzealnych umieszczone na wewnętrznych wkładkach wydrukowanych na papierze kredowym. W końcowej części książki autor zawarł krótkie ale treściwe biogramy twórców produkujących broń palną. Myślę, że ta publikacja wciągnie miłośników współczesnej broni palnej ponieważ mówi o jej dawnych korzeniach równie lub bardziej fascynujących.

zdjęcia wnętrza książki:

hełm garnczkowy, typologia

2011-01-03T03:23:00.000-08:00

topór jako symbol religijny

2010-12-31T08:34:00.000-08:00

Topór to narzędzie znane od głębokiej starożytności i posiadające różnorakie zastosowanie, nie tylko użytkowe. Często spotykamy go także w kontekście religijnym (np. magicznym). Sakralne znaczenie topora widoczne jest zwłaszcza na obszarach Europy (Skandynawia, Anglia, Kreta, Grecja, Hiszpania, Sardynia), Bliskiego Wschodu (Mezopotamia, Anatolia, Syria) a także Ameryki Środkowej (Jukatan i Karaiby) oraz Oceanii. Na poza użytkowy (np. symboliczny, zwłaszcza religijny) charakter toporów zdają się wskazywać liczne ich znaleziska oraz przedstawienia w formie rysunków naskalnych, pochodzące najczęściej z epoki brązu (choć bywają też wcześniejsze). W tym wypadku o nieużytkowym, a więc religijnym (magicznym) znaczeniu toporów świadczą przede wszystkim:

1. materiał, z jakiego były one wykonane (srebro, złoto, bursztyn, miękka skała), np. topory z cienkiej blachy brązowej, srebrnej lub złotej (srebrne topory wotywne w grocie Psychro, na Krecie¹) albo pokryte z wierzchu złotem, bursztynem i cienką warstwą gliny (np. Skogstrop, wsch. Szwecja)² oraz małe bursztynowe toporki skandynawskie (tzw. „młotki Thora”) lub wykonane z miękkiej skały toporki na Wielkich i Małych Antylach³;

2. sposób ich wykończenia - chodzi o topory przyozdobione rzeźbami m.in. antropomorficznymi i zoomorficznymi (np. topór w kształcie głowy łosia z Säkkijervi w Finlandii⁴, kamienny topór z rzeźbą zoomorficzną Tainów z Dominikany⁵), topory posiadające podwójne ostrze po obu stronach i bogato zdobione (np. brązowy egzemplarz znaleziony w Kato Zakro⁶ oraz scena na złotym sygnecie z Myken⁷) lub posiadające otworki do przewleczenia sznurka i noszenia na szyi (być może jako wisiorki-amulety);

3. ich wielkość (bardzo małe, np. znalezione w grobie na wysepce Mochlos koło Krety miały zaledwie 4 cm długości, lub bardzo duże, znacznie powyżej 1 m)⁸;

4. miejsce ich znaleziska (krąg kultowy, grota sakralna, świątynia) - wizerunki toporów zdobiące ściany dolmenów i menhirów w zachodniej Europie i na Półwyspie Iberyjskim⁹ oraz bloki wapienne (obok symbolu Matki-Ziemi) pochodzące z największej świątyni przedchrześcijańskiej (koło Salisbury, pn. Anglia), a także ustawione na „sztorc” topory w świątyni Troldebjerg (Dania)¹⁰;

5. wyraźnie kultowy charakter ich przedstawień naskalnych, np. wyobrażenia bogów i kapłanów z toporem oraz sceny typu procesji kultowych znajdowane w pd. Szwecji (figurka z fallusem - prawdopodobnie wyobrażenie bóstwa - trzymająca gigantycznych rozmiarów topór na rycie naskalnym w Simrislan, siekiera procesyjna z miejscowości Fors oraz przedstawienie topora nad łodzią na megalicie w Kivik mogące świadczyć o magicznym znaczeniu tej sceny)¹¹.

W starożytności topór był bardzo często symbolem pioruna i przez to stanowił atrybut bóstw burzy i deszczu (zwłaszcza na Bliskim Wschodzie). Topór i trójząb były symbolami babilońskiego boga burzy Adada¹² (połączenie takie spotykamy w inskrypcji z czasów Gudei¹³, czyli połowy XXII w. p.n.e.) oraz jego aramejskiego odpowiednika Hadada, którego przedstawiano jako stojącego na byku z toporem w jednej i błyskawicą w drugiej ręce. Asyryjska pieczęć z 672 r. p.n.e. (zawarcie traktatu z Medią), ukazuje króla Asarhadona klęczącego przed trzema bogami, z których jeden stoi na jakimś leżącym zwierzęciu i w ręku trzyma opuszczony topór¹⁴. Prawdopodobnie jest to Hadad. Także para boskich strażników świata podziemnego oraz opiekunów bram i przejść, Lugalgirra i Meslamtaea, czczonych w Mezopotamii od czasów sumeryjskich do nowoasyryjskich i utożsamiana z Sinem i Nergaiem, ukazywana była z podwójnymi toporami i maczugami¹⁵. Tradycja tego typu utrzymała się w tym rejonie aż do czasów hellenistycznych, ponieważ na partyjskiej płaskorzeźbie z II w., znalezionej w Hatrze (około 50 km na zach. od Assur), widzimy sume-ryjsko-akadyjśkiego boga świata podziemnego, Nergala, trzymającego w prawej ręce topór¹⁶. Warto dodać, iż w zachodnim Iranie (Luristan) znaleziono wotywny toporek wykonany z brązu¹⁷.

W ikonografii boga burzy Baala w Ugarit często spotykamy motyw Baala z maczugą w jednej ręce, a toporem w drugiej. Potwierdzeniem roli topora w kulcie tego boga może być scena z mitu o konflikcie boga morza Jama z Baalem, kiedy wysłannicy Jama mówią do Ela: „Wydajcie Baala i wspólników jego, syna Dagana, a zawłaszczę sobie jego topór!”¹⁸. Trudno obecnie dociec, jaką rolę mógł pełnić topór w micie o władcy Uruk, Gilgameszu, któremu przyśniło się, iż z góry spadł obok niego niezwykły topór. Matka Gilgamesza wyjaśniła mu, iż owym toporem jest Enkidu, człowiek, który będzie jego przyjacielem, a którego stworzyła Aruru¹⁹, sumeryjska bogini-matka i stwórczym rodzaju ludzkiego.

Topór był też atrybutem hetyckiego boga burzy Tarhuny, przedstawianego w postaci brodatego mężczyzny z toporem i piorunem w rękach, oraz hetycko-huryckiego boga atmosferycznego Teszuba²⁰. Nie wiadomo, czy scena przedstawiona na anatolijskiej pieczęci z ok. 1800 r. p.n.e. (znalezionej w Karahüyük, na pd. od Konya, czyli terenach zajmowanych później przez Hetytów), na której widzimy postać trzymającą podniesiony do góry topór²¹, ma charakter sakralny czy też nie. Być może, jest to Tarhuna lub jakiś jego lokalny poprzednik (bóg burzy). Także urartyjskiego boga burzy Tejszeba (imię podobne do huryckiego Teszuba) przedstawiano z toporem w ręku²².

Sakralny (rytualny) charakter posiadał zapewne znaleziony w świątyni w Byblos ozdobny topór (z XIX-XV w. p.n.e.) o nietypowym, półokrągłym kształcie ostrza oraz dwoma sporymi owalnymi „okienkami” w nim²³. Trudno bowiem przypuszczać, aby mógł to być topór użytkowy. Także na pochodzącej z XX w. p.n.e. pieczęci z Esznunny widzimy dwie postaci - z których jedna zdaje się być królem lub bogiem - trzymające takie właśnie topory (przy czym topór króla/boga posiada zdecydowanie dłuższy trzonek)²⁴. Wydaje się, że podobny typ topora, choć z jednym tylko „okienkiem” w ostrzu, można dostrzec na egipskiej pieczęci z IV warstwy w Tell Atchana²⁵.

U Majów kamienne topory należały do atrybutów Chaka i chaków (bóstwa burzy i deszczu). Majowie wierzyli, że pojawiające się na niebie błyskawice są efektem miotania przez tych bogów toporami. Sakralne i magiczne znaczenie przypisywali toporom także Tainowie, prekolumbijscy mieszkańcy Kuby. Świadczą o tym liczne, pochodzące z epoki brązu, rzeźbione topory z szyjkami (hachas de cuello), niektóre z podwójnymi ostrzami, oraz siekierki {hachas petaloides) rzeźbione razem z rękojeściami i przyozdabiane wyobrażeniami antropomorficznych lub zoomorficznych główek. Siekierki te stanowiły element charakterystyczny dla całego rejonu Wielkich i Małych Antyli, a występowały także w Wenezueli i Ameryce Środkowej²⁶.

Znak topora (jako symbol boga burzy) spotykamy również na ścianach dolmenów i menhirów w Europie zachodniej oraz na Półwyspie Iberyjskim. Topór (zwłaszcza kamienny) był atrybutem fińskiego boga nieba, burzy i błyskawicy Ukko²⁷, a w późniejszej (chrześcijańskiej) tradycji - także św. Olafa, który nosił miano „Pan topora”²⁸. Posiadaczem topora był też Väinämöinen, „stary, mądry” fiński heros i czarodziej²⁹. W świecie geimańsko-celtyckim już od epoki brązu spotykamy archetyp boga z toporem (np. znalezisko w Kivik, Bohuslän, pd.-zach. Szwecja)³⁰. W Aspeberget (Bohuslän) znajdujemy wyryte na skale figurki czterech mężczyzn z podniesionymi w górę toporami i symbolami Słońca. Jest to zapewne ilustracja tańca rytualnego³¹. W Skandynawii kult młota/topora o dwóch identycznych końcach (ostrzach) związany był mocno z Thorem³², np. wśród amuletów znalezionych w Birce widzimy młoty Thora oraz topory³³. Ale na płaskorzeźbie z okresu Wikingów, wykonanej na kamieniu w Sanda (Gotlandia), mamy z kolei Odyna oraz procesję kultową (?) w której jedna z postaci niesie hakowaty topór (lub łopatę)³⁴. Ponieważ w Danii i Szwecji topór symbolizował Thora-Donara, w przeddzień Wielkiego Piątku umieszczano tam topory na polach uprawnych³⁵. Można powiedzieć, iż w ogóle u Germanów topór był związany z reguły z Thorem (Donarem), bogiem urodzaju, burzy i deszczu. Być może, wyraźnie widoczne włączenie topora w sferą sakralną miało jakiś wpływ na to, iż król norweski (w latach 930-935) Eryk - oczywiście poza tym, że był znany z okrucieństwa - otrzymał przydomek Krwawy Topór. Także topory znajdowane w Niemczech, pochodzące jeszcze z czasów prahistorycznych (zwane Donnerkeile), ludność wiejska uważała za narzędzia Donara. Dlatego przypisywano im magiczną moc i umieszczano pod dachami domów. Poza tym, Germanowie przy odlewaniu broni łowieckiej dodawali do stopu kawałki topora, co gwarantować miało powodzenie w łowach, a jego uderzeniem (zwłaszcza na terenach Austrii) wyznaczali miejsce pod budowę. Topór uważany był też za sprawcę płodności ludzi, zwierząt i pól. Dlatego np. w Hesji nowożeńcy wchodzili do swojego nowego domu pod zawieszonym toporem. Analogiczny zwyczaj istniał w Anglii.

Topór odgrywał ważną rolę sakralną w starożytnej Grecji, zwłaszcza podczas ateńskiego święta Bufonia („Uśmiercanie byka”). W czasie składania ofiary Zeusowi Polieusowi czyli Miejskiemu, kapłan (zwany od tej pory Bufonos tzn. Bykobójca), widząc byka zjadającego z ołtarza przeznaczone dla boga dary, uderzał w niego toporem i uciekał z miasta, udając się tym samym na wygnanie. Wówczas w Prytanejonie odbywano sąd nad toporem. Według jednych źródeł, topór ten był uznawany za winnego i skazywany na wygnanie z Attyki, a według innych - uniewinniany. W tradycji ateńskiej zwyczaj ten miał zostać wprowadzony za panowania mitycznego króla Erechteusa i był stosowany jeszcze w II w. n.e³⁶. Według znanego mitu greckiego, topór odegrać miał ważną rolę przy narodzinach Ateny - jego uderzeniem Hefajstos (lub Prometeusz) rozłupał głowę Zeusa, z której wyskoczyła bogini w pełnym uzbrojeniu.

W starożytnym Rzymie topór symbolizował Intercidonę, boginię należącą do triady (obok Pilumnusa i Deverry) opiekującej się nowo narodzonymi dziećmi. Zgodnie z rzymskim zwyczajem, po przyjściu dziecka na świat trzej mężczyźni uderzali w nocy toporem (intercisio securis) w próg drzwi (imię Intercidony związane było z tymi symbolicznymi „ciosami toporem”), co miało chronić rodzinę przed złośliwym demonem Silvanusem³⁷. Na skałach Val Camonica (Alpy włoskie) znajdujemy wyryte (pochodzące zapewne z III tys. p.n.e.) symbole religijne: topór, tarczę słoneczną, sztylet i rogacza³⁸.

W Indiach topór jest jednym z atrybutów boga Śiwy (pełni on podwójną funkcję: jako narzędzie mordu oraz znak płodności³⁹) i Paraśuramy (Rama z Toporem), jednego z dziesięciu najważniejszych wcieleń (awatarów) Wisznu. Paraśurama, patron braminów (syn mędrca-pustelnika Dźamadagniego), za pomocą topora i łuku sam pokonał złego, sturękiego króla Kartawirję oraz wojowników jego siedemnastu armii, a na koniec odrąbał mu toporem głowę. Dlatego w ikonografii ukazywano go zawsze z toporem w ręce⁴⁰. W dżinijskiej eschatologii męki grzeszników trafiających po śmierci do piekła polegają m.in. na tym, że demony toporami rąbią ich ciała i wrzucają do kotła.

W wierzeniach mieszkańców Fidżi (wyspa Viti Levu) bóg wojny Samulayo z toporem w ręku czyha na wędrujące do Mburotu (kraina zmarłych) duchy i atakuje je: jeśli dosięgnie toporem jakiegoś ducha, to na zawsze pozostaje on na ziemi. Natomiast na Wyspach Cooka (Polinezja południowa) rzeźbiony drewniany topór (egzemplarz znajdujący się w Amerykańskim Muzeum Historii Naturalnej ma 90 cm wysokości) symbolizuje miejscowego boga rzemiosła ciesielskiego⁴¹.

W chrześcijaństwie przyłożenie topora/siekiery do korzenia traktowano jako symbol Sądu Ostatecznego: „Już siekiera do korzenia drzew jest przyłożona. Każde więc drzewo, które nie wydaje dobrego owocu, będzie wycięte i w ogień wrzucone”⁴². Topór stał się też symbolem św. Józefa (cieśli) oraz św. Bonifacego (ok. 675-754), który za jego pomocą ściął wiele świętych drzew germańskich, zwłaszcza na terenie Hesji i Turyngii (np. dąb Donara w sanktuarium koło Geismaru). Jeszcze około 1032 r. anglosaski misjonarz Wulfrad, chcąc odciągnąć Szwedów od ich tradycyjnej religii, porąbał toporem stojący na placu wiecowym posąg Thora⁴³. Dlatego w ikonografii chrześcijańskiej często spotykamy znane postaci trzymające w ręce topór: męczenników ściętych w ten sposób (św. Barnaba, św. Mateusz) oraz misjonarzy średniowiecznych wycinających święte drzewa (np. św. Wolfgang).

Szczególne znaczenie w religii odgrywał topór o podwójnym ostrzu, spotykany zwłaszcza w Anatolii i na Krecie, a przez Greków nazywany labrys. Na takie topory (obok przedstawień nagiej bogini) natrafiono w neolitycznych osadach Arpaczija (pn. Irak) i Catal Hüyük (Anatolia)⁴⁴. Także kapłani kapadockiej bogini Ma, uzbrojeni w podwójny topór (i miecz), wirowali w takt bębnów i piszczałek wokół posągu bogini i kalecząc się skrapiali go krwią. Z kolei mityczne amazonki miały wykonywać dzikie pląsy ku czci bogini Polymastos (Wielopierśnej) i odcinać sobie toporem pierś w darze dla niej. Uważa się, że podwójna siekiera na terenie Bliskiego Wschodu była zarazem narzędziem służącym do zabijania zwierząt w ofierze bogom, jak i symbolem religijnym lub fetyszem⁴⁵. Być może, nie u wszystkich ludów starożytnego Bliskiego Wschodu traktowano podwójny topór w ten sposób, ponieważ na asyryjskim rysunku przedstawiającym „Walkę w lesie” widzimy wojowników asyryjskich uzbrojonych w podwójne topory na długich trzonkach⁴⁶.

Podwójny topór był niezwykle ważnym emblematem sakralnym (razem z rogami byka i kolumną) także na minojskiej Krecie. Umieszczano go w sanktuariach pałacowych i domowych, w świętych gajach, grotach kultowych i kręgach sakralnych⁴⁷. Na przykład w grocie Arkalochori znaleziono wiele brązowych, srebrnych i złotych podwójnych toporów wotywnych⁴⁸ a w jaskini Psychro (góra Dikte), uważanej za legendarne miejsce narodzin Zeusa, podwójne topory wbite w ścianę, stalaktytowe słupy⁴⁹ lub osadzone w pozycji pionowej na cokole⁵⁰. Niekiedy podwójny topór umieszczano w grobach: jeden z grobowców w pobliżu Knossos ze względu na znalezione tam topory otrzymał nazwę „świątyni podwójnych toporów”, a na drewnianym sarkofagu w Palaikastro mamy malowidło ukazujące osadzony pionowo podwójny topór⁵¹. Mniejsze labrysy noszono podczas procesji lub wtykano w wyobrażenia głów byków i rogów sakralnych. W kreteńskiej ikonografii podwójny topór często umieszczany jest między rogami byka⁵², w rękach kobiety (zarówno bogini jak i kapłanki⁵³) lub nad jej głową. Podwójny topór (zazwyczaj w towarzystwie rogów lub rogatych głów byka) to motyw występujący na wielu kreteńskich i egejskich pithosach⁵⁴. Na kreteńskim malowidle z sarkofagu w Hagia Triada (ok. 1400 p.n.e.) widzimy procesję kobiet (kapłanek?) zbliżających się z darami (być może ofiarami) do ołtarza lub wielkiego naczynia stojącego tuż obok labrysów zatkniętych na wysokich kolumnach⁵⁵. Na tym samym malowidle widać kapłankę przy ołtarzu, a obok podwójny topór na wysokiej kolumnie⁵⁶. Nic dziwnego zatem, iż - przy tak znaczącej roli sakralnej oraz powszechnym zastosowaniu na minojskiej Krecie - do ich produkcji stosowano specjalne formy odlewnicze⁵⁷.

Kreteńskie labrysy mogły też mieć podwójne ostrza po obu stronach, czego przykładem jest zarówno wspomniane malowidło z Hagia Triada, pithos znaleziony w pałacu w Knossos⁵⁸, gemma z Kato Zakro⁵⁹, jak i przede wszystkim brązowy, starannie ozdobiony egzemplarz z drugiej połowy XVI w. p.n.e., znaleziony w pałacu w Kato Zakro⁶⁰. Co ciekawe, identyczne, starannie zdobione podwójne topory z podwójnymi ostrzami po obu stronach spotykamy na złotym sygnecie z Myken, ukazującym scenę kultową (lub dworską)⁶¹ oraz na gemmie z Argos⁶².

Na Krecie podwójny topór mógł być zarówno symbolem naczelnego bóstwa minojskiego, jak i - przez połączenie funkcji królewskiej i kapłańskiej - symbolem władzy królewskiej⁶³. Od słowa labrys (najprawdopodobniej likijskiego lub karyjskiego) pochodzi nazwa labyrinthos („labirynt”), „dom obusiecznej siekiery (labrys)”, czyli królewskiego pałacu w Knossos⁶⁴. Labrys był też symbolem głównego boga Karów (pd.-zach. Anatolia), noszącego przydomek Wojownik i przez Greków utożsamianego z Zeusem. Na reliefach zwykle przedstawiano go z podwójnym toporem w dłoni. Od słowa labrys pochodziła również nazwa świętego miasta Karów, Labranda lub Labraunda (w okresie od 800 do 300 r. p.n.e. ważne centrum kultowe), w którym znajdowała się świątynia Zeusa Labrandęjskiego⁶⁵. Na reliefach boga tego przedstawiano z podwójnym toporem w dłoni⁶⁶. Także symbolem Jowisza Dolichenusa, czyli Baala z Doliche (Kommagena w pn. Syrii, obecnie Dülükköy), którego kult rozprzestrzenił się w Imperium Rzymskim od połowy II w., był podwójny topór i błyskawica⁶⁷.

Labrys - jako symbol orfickiego Dionizosa-Zagreusa - znaleziono w powiązaniu z kultem Dionizosa na terenie zachodniego temenosu greckiego miasta Olbia (założone w połowie VII w. p.n.e. przez mieszkańców Miletu u ujścia rzeki Boh) oraz jego wizerunki na tamtejszych naczyniach⁶⁸. U Etrusków obosieczny topór spotykamy często na stelach grobowych. Np. w Vetulonii na steli Aulusa Felusca (V w. p.n.e.) wojownik etruski (czyli zmarły) trzyma w wyciągniętej ręce podwójny topór⁶⁹. W grobie Aninasa (III w. p.n.e.) w Tarkwinii znaleziono malowidło przedstawiające demona śmierci, Charu, trzymającego w ręce podwójny topór⁷⁰. Dlatego uważa się, że był to symbol związany z kultem zmarłych. Egzemplarz takiego topora znaleziono też w Vetulonii⁷¹. Podwójny topór, wraz z pękiem rózeg (fasces), jako jeden z atrybutów etruskich królów-kapłanów (lucumones), był symbolem władzy królewskiej, która posiadała tam charakter sakralny⁷². Ponieważ w Etrurii było 12 miast-państw, każde z nich delegowało jednego liktora, aby towarzyszył wspólnemu królowi-kapłanowi i nosił przed nim fasces z zatkniętym w nich toporem⁷³. Później oznakę tę przejęli od Etrusków Rzymianie⁷⁴. Według Liwiusza, liktorzy nieśli podwójny topór wbity w pęk rózeg (fasces cum securibus) przed królami rzymskimi już od czasów Romulusa, a po wprowadzeniu republiki (509 r. p.n.e.) - przed konsulami⁷⁵.

Labrys był też symbolem religijnym na Sardynii w okresie kultury nuraghi (stożkowate wieże z surowego kamienia). W jednej z kamiennych warstw nuraghi koło Dżaru znaleziono duży podwójny topór złożony jako ofiara dla bóstwa. Podwójny topór spotykamy również w Afryce. Dla plemienia Joruba (Nigeria) był on symbolem boga burzy i pioruna, Szango⁷⁶. Dlatego tancerze w trakcie wykonywania ceremonialnych tańców ku czci Szango nosili podwójne topory. Joruba oraz mieszkające w pobliżu plemię Bini znajdowane w ziemi neolityczne gładzone topory kamienne uważali za fetysze. Traktowali je bowiem jako skamieniałe pioruny rzucone przez Szango. Topór kamienny był tam również symbolem władzy i potęgi. Dlatego wiele rzeźb przedstawia królów i wysokich dostojników trzymających w ręce topór⁷⁷. Ten sam motyw topora o dwóch ostrzach - choć tym razem drewnianego - spotykamy w przewiezionym do Ameryki Południowej kulcie Szango w ramach afrobrazylijskiego synkretycznego kultu candomble⁷⁸.

Jak widać, symbolika topora (zarówno pojedynczego, jak i podwójnego, pełnego i z „okienkami” w ostrzu) jest bardzo bogata, zróżnicowana, a przede wszystkim widoczna w wielu cywilizacjach i na różnych kontynentach. Na zakończenie, przenosząc problem na nasze ziemie, można postawić pytanie: czy w nazwie znanego polskiego zamku Krzyżtopór, wzniesionego w latach 1626--1644 przez wojewodę K. Ossolińskiego (wieś Ujazd koło Opatowa), kryje się jakaś głębsza, a więc symboliczna wymowa?

¹ B. Rutkowski, Wyspy wiecznego szczęścia. Zarys religii wczesnogreckięj, Wrocław 1975, s. 35.

² J. Trzeciakowski, Po sąsiedzku z Aztekami, Warszawa 1987, s. 96.

³ Tamże, s. 90.

⁴ G. Clark, S. Piggott, Społeczeństwa prahistoryczne, Warszawa 1970, ryc. 47 B.

⁵ J. Trzeciakowski, op.cit., ryc. 32.

⁶ I. A. Sidorowa, Iskusstwo egiejskowo mira, Moskwa 1972, ryc. 146.

⁷ K. Majewski, Kreta-Hellada-Cyklady, Warszawa 1963, ryc. 101 a.

⁸ B. Rutkowski, op.cit, s. 130.

⁹ M. Eliade, Historia wierzeń i idei religijnych, 1.1, Warszawa 1988, s. 85.

¹⁰ H. Ringgren, A. V. Ström, Religie w przeszłości i w dobie współczesnej, warszawa 1975, s.479 n.

¹¹ J. Trzeciakowski, op.cit., s. 96 n.

¹² Kroczącego Adada z toporem w ręce widzimy na asyryjskim reliefie z Niniwy przedstawiającym procesję bogów (A. H. Layard, W poszukiwaniu Niniwy, Warszawa 1983, s. 293, ryc. s. 294).

¹³ J. Trzeciakowski, op.cit., s. 96.

¹⁴ B. Brentjes, Alte Siegelkunst des Vorderen Orlens, Leipzig 1983, s. 134.

¹⁵ A. Sołtysiak, Bogowie nocy. Motywy astralne w religiach starożytnej Mezopotamii, Kraków 2003, s. 76.

¹⁶ K. Gawlikowska, Sztuka Mezopotamii, Warszawa 1975, fot. 86.

¹⁷ D. Amaud, Starożytny Bliski Wschód, Warszawa 1982, ryc. 35.

¹⁸ S. Cinal, Ba’al z Ugarit a inni bogowie burzy starożytnej Syrii i Palestyny, Kraków 1997, s. 74.

¹⁹ Gilgamesz, tablica I.

²⁰ S. H. Hooke, Middle Eastern Mythology, Harmondsworth 1985, fot. 15.

²¹ B. Brentjes, op.cit., s. 114.

²² M. Popko, Religie starożytnej Anatolii, Warszawa 1980, s. 243.

²³ H. Klengel, Historia i kultura starożytnej Syrii, Warszawa 1971, fot. IV.

²⁴ B. Brentjes, op.cit., s. 188.
²⁵ Tamże, s. 110.

²⁶ J. Trzeciakowski, op.cit., s. 90 nn; ryc. 32.

²⁷ M. Haavio, Mitologia fińska, Warszawa 1979, s. 189.

²⁸ Tamże, s. 520.

²⁹ Kalevala, II 257 n.

³⁰ J. Rosen-Przeworska, Ikonografia wschodnioceltycka, Wrocław 1976, s. 225.

³¹ G. Bibby, Cztery tysiące lat temu, Warszawa 1967, ryc. 39.

³² L. P. Słupecki, Mitologia skandynawska w epoce Wikingów, Kraków 2003, s. 137.

³³ Tamże, ryc. 48.

³⁴ S. Piekarczyk, Mitologia germańska, Warszawa 1979, s. 181.

³⁵ J. Trzeciakowski, op.cit, s. 95.

³⁶ Pauzaniasz, I 24,4; I 28, 10.

³⁷ B. Kupis, Religie starożytnego Rzymu, t.I, Warszawa 1991, s. 40.

³⁸ G. Bibby, op.cit., ryc. 8I.

³⁹ M. Jakimowicz-Shah, Metamorfozy bogów indyjskich, Warszawa 1983, s. 124 n.

⁴⁰ Tamże, s. 76 n.

⁴¹ J. Conrad, Człowiek, rasa, kultura, Warszawa 1971, fot. na s. 263.

⁴² Mateusz, 3,10; Łukasz, 3,9.

⁴³ L. P. Słupecki, op.cit., s. 136.

⁴⁴ M. Popko, op.cit., s. 29.

⁴⁵ B. Rutkowski, op.cit., s. 132.

⁴⁶ A. H. Layard, op.cit., s. 357.

⁴⁷ Ch. Picard, Les religions prehélléniques (Crète et Mycènes), Paris 1948, s. 200 n.

⁴⁸ B. Rutkowski, op.cit., s. 130.

⁴⁹ Tamże, s. 130,34.

⁵⁰ K. Majewski, op.cit., ryc. 138.

⁵¹ Tamże, ryc. 144.

⁵² Motyw ten występuje też na gemmie z Argos (K. Majewski, op.cit., ryc. 118 h).

⁵³ B. Rutkowski, op.cit., s. 131.

⁵⁴ Np. pithos z połowy XVI w. p.n.e. z wyspy Psyros (I. A. Sidorowa, op.cit., ryc. 114).

⁵⁵ H. Geiss, Reise in das alte Konossos, Leipzig 1981, ryc. 47.

⁵⁶ I. A. Sidorowa, op.cit., ryc. 109.

⁵⁷ Griechische Geschichte bis 146 v.u.Z., (red. H. Kreissig), Berlin 1985, fot. 1.

⁵⁸ H. Geiss, op.cit., ryc. 61.

⁵⁹ K. Majewski, op.cit., ryc. 118 g.

⁶⁰ I. A. Sidorowa, op.cit., ryc. 146.

⁶¹ K. Majewski, op.cit., ryc. 101 a.

⁶² Tamże, ryc. 118 h.

⁶³ B. Rutkowski, op.cit., s. 133.

⁶⁴ M. Eliade, op.cit., s. 93.

⁶⁵ Plutarch, Aitia Hellenika, 45.

⁶⁶ M. Popko, op.cit., s. 268.

⁶⁷ M. Jaczynowską, Religie świata rzymskiego, Warszawa 1987, s. 201 n.

⁶⁸ A. S. Rusjajewa, Rieligija i kulty w anticznoj Olwii, Kijew 1992, s. 97.

⁶⁹ A. Niemirowski, Etruskowie, Łódź 1990, s. 160, ryc. str. 159.

⁷⁰ W. Dobrowolski, Malarstwo etruskie, Warszawa 1979, ryc. 57.

⁷¹ M. Pallottino, Etruskowie, Warszawa 1968, fot. na str. 177.

⁷² A. Niemirowski, op.cit., s. 160.

⁷³ T. Liwiusz, Ab urbe condita, I 8.

⁷⁴ Tamże.

⁷⁵ Tamże, II 1.

⁷⁶ B. Szarewska, Stare i nowe religie w tropikalnej i południowej Afryce, Warszawa 1971, s. 227.

⁷⁷ Tamże, s. 238.

⁷⁸ W. Kowalak, Umbandyzm. Nowa religia Brazylii, Warszawa 1988, s. 30.

Kazimierz Banek, Monika Banek
Nomos 45/46 (2004)

leksykon broni białej i miotającej

2010-12-25T05:16:00.000-08:00

autor: Kwaśniewicz Włodzimierz
tytuł: Leksykon broni białej i miotającej
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: polski
wydawca: Dom Wydawniczy Bellona
kod: ISBN 83-11-09617-1
numer wydania: brak
miejsce wydania: Warszawa
rok wydania: 2003
liczba stron: 312
format okładki: 24 x 17 cm
rodzaj okładki: twarda
rodzaj papieru: dobrej jakości papier i papier kredowy
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 5/5

opis:

Książka ta otwiera trój tomową serię leksykonów mówiących o uzbrojeniu historycznym. Ich zakres czasowy poruszanej tematyki mieści się od prahistorii do początków XX wieku, a terytorialny obejmuje głównie obszar Europy z uwzględnieniem uzbrojenia pozaeuropejskiego, dla nas egzotycznego. Pierwszy tom omawia różnorodne typy i części uzbrojenia takiego rodzaju jak; broń sieczna i kującą, broń obuchowa i drzewcowa, oraz broń miotaną i miotającą. Poszczególne hasła tego leksykonu są bardzo treściwe, tak jak by były mini artykułami. Niestety zbiorowe ilustracje im towarzyszące niekiedy są źle uszeregowane, niedopasowane do treści podpisów lub odwrotnie opisy do zbiorowych ilustracji są źle ułożone (co jest według mnie bardziej prawdopodobne), np. podpisy pod rysunkami poszczególnych proc ręcznych na stronie 191. Książkę wypełniają liczne czarno białe; rysunki (np. schematy budowy, typologie, itd.) i zdjęcia eksponatów. Leksykon zawiera również kolorowe fotografie przedmiotów muzealnych umieszczone na wewnętrznych wkładkach wydrukowanych na papierze kredowym. W końcowej części książki autor zawarł krótkie ale treściwe biogramy twórców produkujących dawną broń białą, miotającą, jak i miotaną. Obecnie kiedy piszę te słowa stwierdzam, że jest to największa seria leksykonów autorstwa polskiego znawcy tematu, jaka kiedykolwiek pojawiła się na naszym rynku wydawniczym w Polsce.

zdjęcia wnętrza książki:

hełm, rozwój na przestrzeni wieków

2010-12-16T10:28:00.000-08:00

historia tarczy

2010-12-05T02:47:00.000-08:00

We wstępie do historii broni wspomniałem, że dzieje ludzkości można określić jako nieustanną rywalizację. Ten kto włada mieczem, staje do rywalizacji z tym, kto się broni tarczą. Dlatego też po prezentacji historii miecza (Młody Technik nr 3/01) przyszła kolej na przedstawienie dziejów tarczy.

Podobnie jak miecz tak i tarcza swój rodowód wywodzi ze starożytności. Używana jest do dziś np. w policji. Jej kształt zmieniał się na przestrzeni wieków. Materiał, jakiego używano do jej wykonania, był różny w zależności od miejsca i czasu w jakim powstała. W tym miejscu należy obalić utrwalony przez kino mit, a mianowicie, że tarcze były metalowe. Owszem spotykało się takie w starożytności, ale dość szybko z nich zrezygnowano, o czym dokładniej piszę w dalszej części tekstu. W średniowieczu istniały wyłącznie tarcze drewniane, obciągnięte skórą, pergaminem lub płótnem. Drewno nie jest wdzięcznym materiałem dla uzyskania dźwiękowych efektów specjalnych, dlatego też kino wykorzystuje tarcze metalowe. Ponieważ powierzchnia tarczy jest dość duża, ich właściciele pokrywali je rysunkami.

W starożytności przedstawiały one potwory, mające odstraszyć przeciwnika. Później, dzięki umieszczonym na nich znakom, rozpoznawano poszczególne jednostki. Zwyczaj ten uzyskał swój ostateczny kształt w średniowieczu, kiedy na tarczach pojawiły się herby rycerzy. Były to swoiste wizytówki, dzięki którym już z daleka można było poznać, kto zacz. Chciałbym przypomnieć, że nazewnictwo broni i uzbrojenia ochronnego, jest niezwykle różnorodne. Autor poniższego tekstu przyjął nazwy za panem Zdzisławem Żygulskim jr.

Budowa
Ogólnie rzecz ujmując tarcza (rys.1) składa się z płatu (części na którą przyjmowane są ciosy) oraz imacza (różnego rodzaju uchwytu). Czasami też spotyka się rzemienie (do zawieszania tarczy na szyi lub przedramieniu) oraz umba, staropolskie nazwy to cyrkuł i uchwyt (metalowe, wypukłe okucie, najczęściej przy tarczach owalnych). Obrzeża tarczy mogą być wzmocnione metalem lub grubą skórą.

Historia
(...) Po upadku cesarstwa nastąpił okres wczesnego średniowiecza, kiedy to najpowszechniej stosowaną tarczą była ta o kształcie idealnie okrągłym (rys. 4a). Była ona całkowicie wykonana z drewna, czasami miała okute obrzeże. Trzymało się ją podobnie jak scutum za pręt pośrodku tarczy. Od zewnątrz otwór zakryty był umbem, które dodatkowo mogło mieć ostry bolec. Czasem do płatu przybijano żelazne wzmocnienia. Kształt ten obowiązywał aż do X wieku, a sporadycznie używany był jeszcze w wieku XIII. Jednak wraz z nastaniem ery konnych rycerzy najczęściej spotykaną w ikonografii IX-X- wiecznej stała się tarcza migdałowata (rys. 4b) nazywana czasem normandzką.

Pierwsza nazwa wywodzi się od jej kształtu, była ona bowiem wydłużona, na górze zaokrąglona, zwężająca się ku dołowi, gdzie przechodziła w delikatny łuk lub szpic. Druga nazwa nawiązuje do Normanów, którzy przejęli ten typ tarczy we Francji i rozpowszechnili po całej Europie. Była ona na tyle duża, że zasłaniała rycerza od barków do połowy łydki. Wykonana była z drewna obciągniętego skórą, pergaminem lub płótnem. Obrzeże wzmocnione było żelazem. Na środku znajdowało się umbo. W czasie walki wieszano ją za pomocą długiego rzemienia na szyi. Dodatkowo od wewnątrz przymocowane były rzemienne pętle ułatwiające manewrowania tarczą.

Z czasem, pod wpływem bojowych doświadczeń i rozwoju broni zaczepnej, tarczę zaczęto skracać. W wieku XIII uzyskała ona kształt typowej tarczy rycerskiej, tzw. trójkątnej (rys. 4c). Dominowała ona przez cały wiek XIV w różnych odmianach. Jedną z najczęściej spotykanych była ta zbliżona do kształtu serca (rys. 5). Na ziemiach polskich oraz w państwie krzyżackim w XIII wieku pojawiła się tarcza wywodząca się z uzbrojenie Prusów - mianowicie pawęż. Była to tarcza drewniana, często pokryta skórą lub płótnem, o charakterystycznym prostokątnym lub trapezowym kształcie. Dodatkowo przez środek biegła pionowa wypukłość, w której od wewnątrz mieścił się imacz. Występowały one w dwóch odmianach, jako mała pawęż jeździecka (rys. 6a) oraz, nieraz ogromna, podpierana drągiem z wyciętym wizjerem, pawęż piechoty (rys. 6b). Jej nazwa - pavese - pochodzi od włoskiego miasta Pawii, dokąd trafiła za sprawą rycerzy walczących w szeregach gości zakonu krzyżackiego.

W XV wieku wraz ze wzrostem znaczenia kopii w walce tarcza przybrała kształt nieregularnego prostokąta (rys. 7a) lub, jak na Węgrzech, czworokąta o jednym boku przechodzącym w szpic z wycięciem na oparcie kopii (rys. 7b). Jednak podobnie jak miecza, wraz z wprowadzeniem broni palnej, czas tarczy powoli mijał. Stała się symbolem rycerza, który wykorzystywał ją najczęściej na turniejach jako swój znak rozpoznawczy. W efekcie w XVI wieku oprócz zaciężnych niemieckich tarczowników używających ciężkich pawęży oraz wyrabianych w Norymberdze tzw. pięściaków, czyli małych, metalowych tarczek, niewiele większych niż dłoń (to jedyny przykład metalowych tarcz bojowych w późnym średniowieczu) na polach bitew nie spotykało się praktycznie tarcz. Ewenementem była drewniana tarcza, używana przez jazdę husarską.

Tarcze na ziemie polskie powróciły wraz z najazdami Tatarów i Turków w XVII wieku. Były to najczęściej kałkany (rys. 8a), okrągłe, wypukłe, bardzo lekkie tarcze, wykonane z prętów figowych, oplecionych wełnianymi lub jedwabnymi nićmi z metalowym umbem. Czasem były dodatkowo bogato zdobione drogimi kamieniami. Były one wykorzystywane w XVII i XVIII wieku przez towarzyszy pancernych. W tym też czasie polscy żołnierze spotkali się z innym rodzajem wschodniej tarczy a mianowicie z siparem (rys 8b). Ta wywodząca się z XV-wiecznej Persji tarcza wykonana była z metalu, stali lub mosiądzu. Miała cztery guzy lub sześć a najczęstszą grawerowaną ozdobą był półksiężyc. Zarówno kałkan jak i sipar od wewnątrz były wyłożone pikowaną tkaniną.

Mit o metalowych tarczach w rękach średniowiecznego rycerstwa, ma swe początki w renesansowej modzie na ozdobne tarcze z płaskorzeźbami, bogato zdobione i inkrustowane drogimi kamieniami. Zamawiane były u wybitnych artystów płatnerskich na dwory całej Europy. Używano ich najczęściej podczas parad oraz jako wyposażenie gwardii pałacowych. Ponieważ są one metalowe, w przeciwieństwie do drewnianych, zachowały się w idealnym stanie. To wystarczyło, aby wcześni badacze uznali, iż tarcze były z żelaza.

Ostatecznie tarcza odeszła z pola boju w XVIII wieku, wyparta przez zabójczą broń palną. Jednak od czasu do czasu powracała. Znane są m. in. eksperymenty prowadzone przez Niemców podczas I i II wojny światowej. Ostatecznie znalazła swe miejsce w jednostkach specjalnych policji na całym świecie. Ta wykonana z tworzyw sztucznych, służy do obrony przed agresywnymi kibicami i demonstrantami, a wykonana z kompozytu kevlarowo-stalowego osłania jednostki antyterrorystyczne przed kulami i odłamkami. Wymyślona i skonstruowana tysiące lat temu także współcześnie pełni swoją podstawową funkcję - chroni ludzkie życie.

Tomasz Kaczyński
Młody Technik, Kwiecień 2001

broń i zbroje

2010-12-01T03:09:00.000-08:00

autor: Byam Michele
tytuł: Broń i zbroje
tytuł oryginału: Eyewitness Guides „Arms & Armour”
tłumaczenie: Żygulski Zdzisław jun.
język: polski
wydawca: Wydawnictwo Arkady
kod: ISBN 83-213-3754-0
numer wydania: III
miejsce wydania: Warszawa
rok wydania: 1991
liczba stron: 64
format okładki: 29 x 22 cm
rodzaj okładki: twarda
rodzaj papieru: papier kredowy
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 3/5

opis:

Oto nowe, oryginalne i pasjonujące spojrzenie na historię broni i zbroi, udokumentowaną fotografiami ukazującymi kształt, konstrukcję i działanie wszelkiego oręża.
Patrzę na najstarszą w dziejach broń, na zbroje średniowiecznych rycerzy, na bojowy strój samurajów, na strzelby żołnierzy, traperów i przestępców Dzikiego Zachodu.
Podziwiam misternie wykute zbroje, pięknie zdobione rękojeści broni białej, pomysłowo skonstruowane kusze, Indian polujących i walczących na amerykańskich preriach.
Poznaje jakie było uzbrojenie pierwszych policjantów, jak pojedynkowano się na szpady i na pistolety, kiedy wynaleziono broń palną i jak ona działała i wiele, wiele więcej.

Od tej książki zaczęła się moja przygoda z dawnym uzbrojeniem, kupiłem ją kiedy jeszcze chodziłem do podstawówki. Książka raczej przeznaczona dla młodego odbiorcy, chociaż jak myślę starszy czytelnik znajdzie w niej coś dla siebie. Bogato ilustrowana z małą ilością tekstu, omawia pobieżnie uzbrojenie od epoki kamienia do broni z Dzikiego Zachodu. Tłumaczenie jej z języka angielskiego przez Zdzisława Żygulskiego jun. gwarantuje brak błędów.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Broń prehistoryczna 6
Broń miotająca 8
Pierwsi wojownicy 10
Legionista rzymski 12
Broń „wieków ciemnych” 14
Miecze europejskie 16
Kusza przeciw długiemu łukowi 18
Topory, puginały i noże 22
Zbroja płytowa i zbroja kolcza 24
Pełna zbroja 26
Hełmy 28
Zbroja turniejowa 30
Wojownik indyjski 32
Broń indyjska 34
Uzbrojenie samuraja 36
Wczesna broń palna 38
Palna broń skałkowa 40
Biała broń pojedynkowa 42
Pistolety pojedynkowe 46
Napad rozbójników 48
Niezwykła broń 50
Grenadierzy i kawaleria 52
Stróże prawa 54
Rewolwer kapiszonowy 56
Pistolety 58
Broń, która zdobyła Zachód 60
Indianie Ameryki Północnej 62
Indeks 64

hełm, budowa i drzewo genealogiczne

2010-11-27T07:29:00.000-08:00

bumerang

2010-11-21T04:37:00.000-08:00

Bumerang to coś więcej niż łukowato wygięty kawałek drewna. Materiału na pierwszy bumerang dostarczyło drzewo między niebem i ziemią. Jest on symbolem tęczy, a więc również węża tęczowego, a jego łuk łączy przeciwieństwa i symbolizuje związek między niebem i ziemią, między Marzeniem i obrzędem, między przeszłością i teraźniejszością.

W wielu społecznościach bumerang jest raczej instrumentem muzycznym niż bronią. Rytmiczny dźwięk wydawany przez dwa uderzające o siebie bumerangi stanowi akompaniament wielu obrzędów. Tak więc i w tym wypadku bumerang łączy w jedność taniec i pieśń.

Mudrooroo
Mitologia Aborygenów (s. 34)

Gulibunjay i jego magiczny bumerang. Opowieść tę usłyszeć można w osadzie Aborygenów znanej jako Yarrabah. Gulibunjay żył w Okresie Marzeń wraz ze swym synem o imieniu Wangal, który był człowiekiem bumerangiem. Pewnego razu Gulibunjay rzucił swój bumerang w kierunku oceanu. Bumerang leciał wielkim łukiem, wycinając wpierw ścieżkę przez las, a potem skręcił ku oceanowi. Pierwszą rośliną, której dotknął, była paproć o rozwidlonych liściach zwana staghorn fern (dosł. "paproć jak rogi jelenia"), drugą rośliną było czerwone drzewo penda.

Gulibunjay szedł potem ścieżką wyciętą przez syna - bumerang. Szukał syna, a po drodze nadawał nazwy roślinom, zwierzętom i miejscom, obok których przechodził. Gdy doszedł tak do morza, zrozumiał, że syn musiał wpaść do wody i utonąć. Usiadł więc na pobliskim wzgórzu i siedzi tak po dzień dzisiejszy. Pochylony wpatruje się w wodę i tęskni za synem.

Mudrooroo
Mitologia Aborygenów (s. 76)

Bumerangi te to oryginalne aborygeńskie wyroby, własność autora strony.

słownik angielsko-polski i polsko-angielski bronioznawstwa historycznego

2010-11-15T06:09:00.000-08:00

autor: Racięski Jarosław
tytuł: Słownik angielsko-polski i polsko-angielski bronioznawstwa historycznego
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: polski
wydawca: Muzeum Śląskie
kod: ISBN 978-83-60353-62-2
numer wydania: II
miejsce wydania: Katowice
rok wydania: 2007
liczba stron: 100
format okładki: 18 x 14,5 cm
rodzaj okładki: miękka
rodzaj papieru: dobrej jakości papier
rodzaj łączenia: klejone
moja ocena: 5/5

opis:

Od autora

Nieznajomść odpowiedniego nazewnictwa broni i części uzbrojenia powoduje, że przy swobodnym dostępie do literatury angielskojęzycznej i rosnącej ilości prac naukowych, popularnych i beletrystycznej literatury historycznej odbiorca ma kłopot z pełnym rozumieniem tekstu. Dostępne słowniki traktują te kwestie marginalnie, a nawet zawierają błędy. W jednym z nich znalazło sie np. określenie naudnik jako część zbroi, a broń pojedyńczego działania określono jako jednostrzałową itp.
Opracowany przeze mnie słownik jest próbą wstępnego uporządkowania odpowiedników podstawowych terminów bronioznawczych w języku polskim i angielskim. Jest to jego podstawowym celem i dlatego nie zawiera on definicji poszczególnych terminów. Zrezygnowano również z umieszczenia w słowniku nazw i terminów odnoszących się do broni charakterystycznej dla kultur i regionów, jak np. asagaja, katana, karabela, jatagan, gdyż mają one charakter nieprzetłumaczalnych nazw własnych i w każdym języku są takie same. Pominięto też rodzaje broni, których nazwy nie mają odpowiedników w języku polskim i których wyjaśnienie wymaga opisu, jak np. Bowie knife, plains rifle, Green River knife. Wyjątek zrobiono dla popularnych i często występujących w literaturze określeń, np. cinquedea, claymore, drik, deringer, greener i scimitar. Ten ostatni termin - odnoszący się do perskiej szabli szamszir, a w praktyce określający każdą szablę typu wschodniego - jest źródłem wielu nieporozumień, które doprowadziły nawet do pojawienia się w niektórych publikacjach dziwacznego z etymologicznego punktu widzenia polskiego terminu sejmitar. Uwzględniono także przypadki różnych współistniejących pisowni wyrazów oznaczających to samo, np. armour - armor, gauntlet - gantlet. W słowniku nie zamieszczono haseł niezwiązanych bezpośrednio z bronią, choć oznaczających niektóre z ich części (śruby, sprężyny, nity itp.). Bez kłopotu można je znaleźć w każdym słowniku technicznym.
Słownictwo angielskie oparto głównie na słownikach i publikacjach bronioznawczych, ale uwzględniono też terminy pojawiające się w literaturze popularnej i beletrystycznej. W przypadku pojawienia się kilku możliwych odpowiedników angielskich ten najbardziej fachowy i najczęściej używany starano się umieścić jako pierwszy.
Podstawą terminologii polskiej był Słownik uzbrojenia historycznego M. Gradowskiego i Z. Żygulskiego jun. oraz literatura przedmiotu.
W celu ułatwienia korzystania ze słownika zastosowano w nim dwojaki układ. Jeden to podział według rodzajów broni:
1 - broń sieczna,
2 - zbroja,
3 - łuk i kusza,
4 - broń drzewcowa,
5 - broń palna,
6 - oporządzenie jeździeckie (tradycyjnie już wchodzące w skład bronioznawstwa).
Drugi układ - alfabetyczny - może być przydatny, gdy użytkownik nie wie, jakiemu rodzajowi broni przyporządkować dany termin. Ponieważ zdarza się, iż te same słowa określają różne rzeczy, zależnie od rodzaju broni, obok każdego hasła umieszczono numer działu części tematycznej.
Wydaje się, że ze słownika korzystać będą przede wszystkim czytelnicy prac anglojęzycznych, dlatego najpierw umieszczono część angielsko-polską.
Okres, do którego odnoszą się zawarte w słowniku terminy, kończy się mniej więcej w latach sześćdziesiątych XIX wieku; broń późniejsza potraktowana jest pobieżnie.
Na zakończenie pragnę wyrazić wdzięczność wszystkim, z których uwag korzystałem, a w szczególności Panu prof. dr. Zdzisławowi Żygulskiemu jun. i Panu Andrzejowi Kuźmie. Wszystkie występujące w tekście pomyłki, braki i niedociągnięcia są wyłącznie moją winą.

Od siebie dodam, że jest to jedyna w swoim rodzaju książka pomagająca polskiemu czytelnikowi zagłębić się w literaturę bronioznawczą, anglojęzyczną. Myślę, że praca ta może również przydać się internautom podczas serfowania po bronioznawczych zasobach sieci.

zdjęcia wnętrza książki:

spis treści:

Od autora
1. English-Polish typological order
1.1. Edged weapons - broń sieczna
1.2. Armour - zbroja
1.3. Bow and crossbow - łuk i kusza
1.4. Hafted weapons - broń drzewcowa
1.5. Firearms - broń palna
1.6. Rider's equipment - sprzet jeździecki
2. English-Polish alphabetical order
3. (słownik obrazkowy)
3.1. Armour/zbroja
3.2. Blade/głownia
3.3. Scabbard/pochwa
3.4. Hilt/rękojeść
3.5. Bow and arrow/łuk i strzała
3.6. Saddle/siodło
3.7. Firearm/broń palna
3.8. Flintlock/zamek skałkowy
4. Polsko-angielski układ typologiczny
4.1 Broń sieczna - edged weapons
4.2. Zbroja - armour
4.3. Łuk i kusza - bow and crossbow
4.4. Broń drzewcowa - hafted weapons
4.5. Broń palna - firearms
4.6. Sprzet jeździecki - rider's equipment
5. Polsko-angielski układ alfabetyczny