piątek, 4 grudnia 2015

strzała i łuk w kulturze biblijnej, część 1

STRZAŁA I ŁUK

Strzała i łuk należą do najstarszych broni człowieka i, według przekonań ludzi Starożytnego Wschodu, są oznaką mocy samego boga. Kiedy Marduk stawał do walki z olbrzymem Tiamatem, był uzbrojony w łuk, maczugę i sieć. Na starożytnych pomnikach Assur jest przedstawiany na tarczy słonecznej jako bóg naciągający łuk lub trzymający tę broń na ramieniu. Symbolem kultycznym egipskiej bogini wojny Neith są dwie skrzyżowane ze sobą strzały. Łuk jest wyrazem tryumfującej mocy. Obraz przedstawiający faraona, mającego pod stopami dziewięć łuków, wyraża myśl, że faraon pokonał i ma pod swoją władzą dziewięć narodów. Strzały mogą oznaczać życiodajne promienie słońca, ale także różne choroby. Kanaański bóg Reszef jest nazywany "panem strzały". Razem ze swymi strzałami zsyła on na człowieka nieoczekiwane nieszczęścia i nagłą śmierć. Atrybutami starożytnego boga miłości Amora są: strzała, łuk i kołczan.

Łuk w rękach bogini jest narzędziem wymierzania sprawiedliwości. Jeżeli grzesznik nie chce się nawrócić, to Pan ostrzy swój miecz, naciąga łuk i "sporządza ogniste strzały" (Ps 7, 13n). Doświadczony wielu cierpieniami Hiob, tak się uskarża: "Bo strzały Boga tkwią we mnie" (Hi 6, 4). Działających podstępnie poskramia Bóg "godząc w nich strzałami" (Ps 64, 8).

W Ps 76, 4 strzały łuku - zapewne w nawiązaniu do kanaańskiego boga Reszef - zwane reszefe - są zazwyczaj oddawane w językach nowożytnych za pomocą słów "płomienie" lub "błyskawice". W przenośniach poetyckich strzała jest często przyrównywana do błyskawicy: "Chmury wylały wody, wydały głos chmury i poleciały twoje strzały" (Ps 77, 18). Błyskawice opisują na firmamencie niebieskim wszechmoc Boga, "który szybko wysyła pioruny, sługi swego sądu" (Syr 43, 13). Biada, gdy bezbożni łuki napinają, szykując się do użycia swej mocy, "by w mroku razić prawych sercem" (Ps 11, 2). Ale Pan połamie łuki mocarzy (Jr 51, 56). W ten sposób łuk staje się z czasem symbolem tego wszystkiego, co przemijające i ziemskie. Życie ludzkie jest jak "strzała wypuszczona do celu, rozprute powietrze zaraz się zasklepia, tak że nie poznasz jej przejścia" (Mdr 5, 12). Do strzały jest także przyrównywane słowo Boże, które przenika aż do wnętrza człowieka. W drugim poemacie o Słudze cierpiącym - sługa ów, uchodzący, jak wiadomo, za starotestamentalny typ Mesjasza, uskarża się, że "Pan uczynił z niego strzałę zaostrzoną i utaił go w swoim kołczanie" (Iz 49, 2).

W Ef 6, 16 wyznawcy Chrystusa są wzywani, aby "wzięli sobie wiarę za tarczę, dzięki której zdołają zgasić wszystkie rozżarzone pociski złego". Pierwszy apokaliptyczny jeździec, nadciągający jako zwycięzca na białym koniu, miał właśnie łuk za swój atrybut, widzialny znak władzy, która mu została przekazana (Ap 6, 2).

U wielu Ojców Kościoła biblijna symbolika strzały bywa często łączona ze starożytnym mitem o bogu Amorze. I tak np. według Orygenesa miłość (Amor) jest Bogiem, który swoją szczególnie wybraną strzałę (Chrystusa) wysyła w stronę tych, którzy mają być zbawieni. W występującym u Izajasza obrazie kołczana, zawierającego najlepsze strzały, św. Hieronim dopatruje się tajemnicy wcielenia Słowa. W jednej ze swych wizji św. Teresa z Avili widziała anioła, który płonącą strzałą Bożej miłości przebił jej serce. Na średniowiecznych miniaturach, przedstawiających wypędzenie pierwszych ludzi z raju, strzały wysłane przez Boga w stronę Adama i Ewy mają charakter wyraźnie karzący. W ornamentach plastycznych budowli romańskich strzelające z łuków centaury są uważane za istoty oddane cielesnym chuciom.

Lurker Manfred - Słownik obrazów i symboli biblijnych - Pallottinum - Poznań 1989 - s. 227 - 228

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz