sobota, 22 listopada 2014

siekiera i topór jako symbol, atrybut i motyw w religioznawstwie

Poniższa lista bóstw, aniołów i demonów pochodzi z pracy religioznawczej Manfreda Lurkera. Przy każdej postaci której atrybutem jest siekiera albo topór albo topór bojowy albo topór dwustronny, podałem religię lub mitologię z której pochodzi , jak i terytorium występowania jej kultu.

Siekiera:
  • Aczala - indyjski buddyzm
  • (Bóg) B - Majowie
  • Onyame - Ghana, Afryka Zachodnia
  • Pajainen - Finowie
  • Ukko - Finowie
Topór:
  • Esus - Celtowie
  • Oja - plemie Joruba w Nigerii, Afryka
  • Paraszu-Rama - hinduizm
  • Perkūnas - Litwini
  • Szango - plemie Joruba, Afryka
  • Szarruma - Huryci
  • Śiwa - hinduizm
  • Twasztar - hinduizm
  • Xewioso - Dahomej, Afryka Zachodnia
Topór bojowy:
  • Anat - Fenicjanie i Kananejczycy
  • Maat - Egipcjanie
  • Ozyrys - Egipcjanie
Topór dwustronny:
  • Dolichenus - Fenicjanie
  • Teszub - Huryci
W drugiej części tekstu zawarłem ciekawsze definicje pochodzące z omawianej książki. Gdzie autor szerzej opisał symbolike i znaczenie siekiery albo topora przyporządkowanej danej osobie.

(Bóg) B, w zachowanych rękopisach Majów bóg przedstawiany najczęściej z nosem długim jak trąba; często trzyma w dłoni topór, symbol pioruna, wskazujący na jego funkcje przynoszącego deszcz. Prawdopodobnie odpowiada bogu znanemu jako - Chac; niektórzy badacze uważają, że jest to Kukulcan.

Onyame, bóstwo żyjących w Ghanie (Afryka Zachodnia) szczepów Akan, pozbawione wyraźnej płci; jest to dobrotliwie przychylne ludziom bóstwo niebiańskie; wszystkie dusze od niego pochodzą i do niego wracają. Ołtarz jego to potrójnie rozwidlone drzewo z naczyniem i kamiennym toporem. Wysłannikami Onyame, pośrednikami pomiędzy nim czy nią a ludźmi są Abosom, zwane też "dziećmi nieba".

Pajainen, bóg wymieniony jako rzeźnik w fińskim micie o szlachtowaniu wielkiego byka albo świni. Próbowano go wyprowadzać od lapońskiego boga grzmotu imieniem - Pajonn; jako narzędzie uboju służył młot albo topór boga grzmotu.

Esus, bóg galijski, którego imię (pominąwszy hipotezy) nie jest wyjaśnione. Antyczny pisarz Lukianos opowiada o jego łapczywości na ludzką krew, o wieszanych na drzewie ofiarach. Na dwóch ołtarzach rąbie pień drzewa, ale nikt nie wie, dlaczego. Łączy się z nim także nie wyjaśniony motyw byka z trzema ptakami (żurawie?). Godne uwagi jest porównanie go z rzymskim - Merkurym, ale z drugiej strony także i z Marsem.

Oja, u plemienia Joruba w Nigerii bogini wody; jako bogini rzeki odpowiada Nigrowi. Jest "dobrą matką", ale jako pani burz może też być straszliwa; umie poskramiać nawet duchy umarłych. Jest boginią tańca i jako taka przedstawiana na laskach tanecznych kobiet Joruba. Ona również, jak jej małżonek - Szango, nosi na głowie wielki topór obosieczny; na niektórych wizerunkach ma trzy głowy.

Paraszu-Rama ("Rama z toporem") szóste wcielenie - Wisznu, który w tej postaci skruszył tyranię kasty wojowników (kszatrija) i pomógł dojść do władzy braminom. Na rozkaz swojego ojca zabił toporem (paraszu) własną matkę i następnie wybłagał jej wskrzeszenie. Przedstawiany jest jako asceta o dwóch albo czterech ramionach, ubrany w koronę z pokutniczych warkoczy i skórę antylopy.

Perkūnas, litewski bóg grzmotu, dawca deszczu i urodzaju. Strzeże prawa i zwalcza demony. Poświęcone mu są dąb i ogień. Jeździ turkoczącym wozem po chmurach, w dłoni trzymając topór, który rzucony sam do niego powraca. Przebrany za myśliwego poluje na diabły. Etymologia tego imienia kojarzy się z perti "bić" względnie "bijący", albo z łacińskim quercus "dąb", czyli "dębowy".

Szango, bóg grzmotu u afrykańskich plemion Joruba. Na głowie nosi wielki topór o sześciu oczach. Grzmot rozumie się jako ryk poświęconego bogu barana. Jego sługą jest Oszumare, wąż tęczy, codziennie przynoszący wodę do jego pałacu. Godne uwagi jest, że Szango, jak i jego małżonka - Oja, często przedstawiani są z trzema głowami. Kult tego afrykańskiego boga rozpowszechnił się na wyspach Indii Zachodnich.

Twasztar (albo Twasztri, po sanskrycku "kształtujący"), indyjski bóg rzemiosła, który ukształtował wszystkie istoty. Według Rigwedy (8, 29, 3) jego oznaką jest żelazny topór. Wykonał przede wszystkim czarę do somy dla bogów i piorun (vajra) dla Indry. We wczesnych przekazach jest również stwórcą, który uformował niebo i ziemię, a ludzi obdarzył życiem. W hinduizmie uważany jest za jednego z dwunastu - Aditjów. 

Lurker Manfred - Leksykon bóstw i demonów - Dom Wydawniczy Bellona - Warszawa 1999

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz