wtorek, 9 lipca 2013

symbolika noża

Nóż symbolizuje ogień, płomień, wiatr, ducha; zasadę męską, fallusa; ofiarę, mord, męczeństwo, obdzieranie ze skóry, śmierć; moce instynktu; groźbę zemstę, skrytobójstwo, wiarołomność, zdradę; mięsożerstwo.
  • Nóż - zasada męska, czynna, aktywna, fallus. Jako narzędzie pracy nóż wyobraża męską aktywność przy obróbce materiału biernego, żeńskiego; nóż krający mięso; fallus w akcie seksualnym.
  • Nóż w mit. Wschodu - ogień; płomień.
  • Nóż w hinduizmie - atrybut groźnych i starszych bóstw jako okrutne narzędzie zadawania śmierci.
  • Nóż - narzędzie ofiary rytualnej; nóż krzemienny, jedno z najdawniejszych narzędzi sporządzonych przez człowieka epoki neolitu, z powodu właściwego rytuałom konserwatyzmu używany w celach kultowych jeszcze długo potem, jak do innych celów używano noży metalowych; dotyczy to zarówno zabijania ofiar, jak i obrzędów inicjacji, np. obrzezania. "Wzięła prędko Sefora ostry kamień i obrzezała napletek syna swego" (Ex. 4, 25). Atrybut Abrahama; nie spełniona ofiara; zabójstwo syna, Izaaka, prawdop. pogłos obyczaju rytualnego zabijania pierworodnych na ofiarę bogom (Gen. 22, 1-19).
  • Na ostrzu noża (postawić sprawę; sprawa stoi) - zażądać (rzecz wymaga) ostatecznej, stanowczej decyzji, albo albo, tak czy tak. "Dzisiaj ich wszystkich los na ostrzu noża, bowiem czeka Achajów okrutna zatrata lub życie" (Iliada 10, 171-2 Homera, wg tł. Ignacego Wieniewskiego).
  • Pod nożem - w najwyższym niebezpieczeństwie. "Sub cultro linquit" łac. 'zostawia mnie pod nożem' (Satyry 1,9, 74 Horacego).
  • Iść pod nóż - na pewną śmierć.
  • Skończyć pod nożem - umrzeć podczas operacji chirurgicznej jako operowany pacjent.
  • Nóż - w mit. gr. atrybut Apollina (zwyciężywszy w agonie muzycznym satyra Marsjasza, kazał go powiesić i obedrzeć ze skóry); w mit. rz. - Pomony, opiekunki ogrodów i sadów, wyobrażanej z nożem do cięcia i szczepienia. Perski król Kambyzes kazał obedrzeć ze skury przekupnego sędziego Sisamnesa, a skórą tą obić fotel sędziowski, na którym miał ferować wyroki syn sędziego (Herodot 5, 25).
  • Nóż w tradycji chrześc. - męczeństwo, łupienie, obdzieranie ze skóry, atrybut Bartłomieja (Natanaela) Ap., Jakuba Starszego Ap., św. Krystyny, Agaty, Alberta, dominikanina Piotra Męczennika z XIII w.
  • Nóż - przeciwieństwo miecza, nikczemna, skrytobójcza broń przeciw bohaterskiej; reprezentuje instynktowne moce, popychające rękę z nożem do działeń związanych z zemstą morderstwem, obroną przed nagłym napadem, ale i z ofiarą, podczas gdy miecz jest obrazem wzniosłości ducha rycerskiego. Przysłowie: Nóż, zęby, paznogty - broń niepoczciwa.
  • Nóż w wielu kultach: materiał, z którego jest wykonany (żelazo, stal), obdarza go czarodziejską mocą i broni przed demonami.
  • Nóż w plecy - podstępna, zdradziecka napaść sprzymierzeńca, przyjaciela, również w słowie i piśmie.
  • Nóż na gardle (mieć; kłaść komuś) - znajdować się (stawiać kogoś) w przymusowaj sytuacji.
  • Nóż - duch, dusza. "W szaleńczej ekstazie uderzamy nożem naszego ducha w nic - niewrażliwe na ciosy" (Adonais 39 P. B. Shelleya).
  • Noże - walka w ostatecznej, barbarzyńskiej, morderczej formie. "La guerra al cuchillo!" hiszp. 'Wojna na noże!'; takim wezwaniem odpowiedział hiszp. generał José Palafox y Melzi w czasie oblężenia Saragossy przez Francuzów w 1808-9 na ich wezwanie do poddania miasta. "Dzika gra! Straszna gra! Oczy płoną! Serce gorze! Który? Dwóch nas być nie może! Albo ty - albo ja. Raz-dwa, raz-dwa! Na noże!!" (Na noże 1-6 Juliana Tuwima).
  • Być z kimś (iść) na noże - być z kimś w nieustannej walce, we wrogich stosunkach.
  • Ostry nóż - wiatr morski. "Muszę znów popłynąć na morze, na wędrowne, cygańskie życie, na szlak mewy i płetwala, gdzie wiatr jest jak ostry nóż" (Sea Fever Johna Masefielda).
  • Nóż bez ostrza, któremu brak trzonka - nic (wg G. Ch. Lichtenberga, z "Getyńskiego Kalendarza Kieszonkowego" 1798).
  • W marzeniu sennym: niebezpieczeństwo.

Kopaliński Władysław - Słownik symboli - Oficyna Wydawnicza Rytm - Warszawa 2006

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz