wtorek, 15 listopada 2011

symbolika tarczy

Tarcza symbolizuje bóstwo, słowo Pańskie, wiarę, zbawienie, cnotę, czystość; rycerskość, broń defensywną ochronną obronę, osłonę, siłę, bitwę, śmiałość, zwycięstwo; prawdę, mądrość, (s)pokój, wierność, zaufanie, podejrzenie.

  • Biblia mówi o dwóch rodzajach tarcz:
    1) mała, okrągła, drewniana, kryta skórą, przeciw zwykłym strzałom z łuku (gr. aspis, pelte, łac. clipeus, parma, pelta) i
    2) wielka, metalowa, przeciw włóczniom i "ognistym pociskom", czyli płonącym pakułom (gr. thyreós, hóplon, łac. scutum).
  • Tarcza - ochrona, obrona, opieka boska. Pan do Abrama: "Nie bój się, Abramie, jam tarczą twoją" (Gen. 15, 1). W wielu miejscach Wulgata przekłada biblijną "tarczę" na łac. protector 'zakrywający; obrońca'. "Boże! coś Polskę przez tak liczne wieki (...) tarczą swojej zasłaniał opieki od nieszczęść" (Hymn na rocznicę ogłoszenia Królestwa Polskiego 1-4 Alojzego Felińskiego).
  • Tarcza-słowo Pańskie. "Słowo Pana (...) jest tarczą wszystkim, którzy w nim ufają" (Psalm 77 31).
  • Tarcza-zbawienie. "Dałeś mi tarczę zbawienia twego" (2. Ks. Król. 22, 36).
  • Tarcza poświęcona -- namaszczona olejem. "Bo tam porzucona jest tarcza mocarzów, tarcza Saulowa, jakby nie była namaszczona olejem" (2. Ks. Król. 1,21).
  • Tarcza - puklerz bohatera, broń mocarza. "Twoja szyja jak wieża Dawidowa (...) tysiąc tarcz wisi na niej, a wszystko to puklerze bohaterów (broń mocarzów)" (Pieśń nad pieśniami 4,4).
  • Tarcza Dawida zob. Gwiazda (sześcioramienna).
  • Tarcza - wierność, prawda. "Prawda (wierność) jest jego tarczą i puklerzem" (Psalm 90 4).
  • Tarcza atrybutem Aresa (Marsa), bogini Odwagi (z wyobrażeniem lwa a. byka), Artemidy (Diany), Retoryki (jednej z siedmiu sztuk wyzwolonych), personifikacji Wieku Żelaza (z ludzką głową na ciele węża). Lustrzana tarcza Perseusza zabija Meduzę, odbijając jej śmiercionośne spojrzenie.
  • Egida - w mit. gr. tarcza sporządzona przez Hefajstosa dla Zeusa, pokryta skórą kozy Amaltei, noszona przez Atenę, która pośrodku egidy umieściła głowę gorgony Meduzy, złożoną jej w ofierze przez Perseusza.
  • Tarcza z nieba, łac. ancile, owalna, zwężona w połowie, która wg legendy miała spaść z nieba w Rzymie za panowania Numy Pompiliusza, uważana za symbol i rękojmię pomyślności państwa rzymskiego. Aby uniknąć świętokradztwa sporządzono 11 identycznych kopii tarczy; saliowie nosili je w dorocznych procesjach narodowych.
  • Z tarczą albo na tarczy, gr. e tan e epi tas. "Kobieta spartańska, wręczając swemu synowi miecz, wzywa go (aby powrócił z wojny): Albo z nią, albo na niej" (Moralia sec. 241F Plutarcha), tj. albo zwycięzcą, albo poległym.
  • Tarcza - mądrość, rozwaga. Mądrość pokonująca wady obraz (1502, Luwr, Paryż) Andrea Mantegny; Minerwa z przejrzystą tarczą.
  • Tarcza - znak rozpoznawczy rycerza, niekiedy służący jako broń psychologiczna mająca zatrwożyć przeciwnika, np. gorgona na tarczy Agarnemnona, wąż u Menelaosa, delfin u Odyssa, lew u Hektora, kogut Idomeneusa, koń morski Achilla, rak Amykosa, syna Posejdona.
  • Tarcza - Wszechświat, Kosmos, wyobrażenie Wszechświata, mające prawdop. wyrażać obronę własnego (porządku) świata przez rycerza, jak na tarczy Achillesa, wykutej przez Hefajstosa na zamówienie matki bohatera, nereidy Tetydy. Hefajstos "na powierzchni cuda swojej sztuki ryje. Wydana Ziemia, niebo, Ocean głęboki, Księżyc i nieba w gwiazdach ozdobna korona" (tł. F. Dmochowskiego), dwa miasta, bitwa, orka i żniwa, winobranie, pasące się bydło i owce, sceny taneczne (Iliada 18,478 i nast. Homera).
  • Uderzanie włóczniami w tarcze - wywoływanie zagłuszającego hałasu a. odstraszanie złych duchów. W ten sposób kureci (kapłani kreteńscy) zagłuszali płacz małego Zeusa, aby go Kronos, wyrodny ojciec, nie usłyszał. Celtycki dowódca uderzał tępym końcem włóczni tarczę rycerza skazanego na śmierć, co było wezwaniem barda do odśpiewania pieśni żałobnej. "A noc straszna taka, jakby w tarcze pogrzmiewał na godach Spartaka!" (Przechadzka poza Rzymem 20-30 Bohdana Zaleskiego).
  • Tarcza - wiara, Kościół. "Weźcie tarczę wiary, którą będziecie mogli zgasić ogniste pociski Złego" (List do Efezjan 6, 16), tj. herezji, pychy i pożądań ciała.
  • Tarcza atrybutem św. Jerzego i św. Zofii.
  • Na tarczach podnieść. Starożytni Germanowie podnosili nowo wybranego wodza na tarczy i ukazywali zebranym. "Zwyczajem ludu posadzono Brynna na tarczy, podtrzymując na ramionach pohuśtano i wodzem obrano" (Dzieje 4, 15 Tacyta, tł. S. Hammera). Podobny zwyczaj istniał przy obiorze króla Franków (wg Grzegorza z Tours) i dawnych królów polskich.
  • Tarcza i miecz - emblemat odwagi.
  • Tarcza ze strzałą utkwioną pośrodku, zob. Łuk i strzały.
  • Tarcza, do 1928 Tarcza Sobieskiego (Scutum Sobiesii) - gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny latem i jesienią.
  • Amulety w kształcie małej tarczy były ochroną przed demonami.
  • W heraldyce: herb, tarcza herbowa; herb rycerza na tarczy obwieszczał przeciwnikowi, z kim będzie walczył. "Rycerzu! - wiernym pozostań swej tarczy!" (Tarcza 8 Bolesława Leśmiana).
  • Tarcza Amazonek w kształcie półksiężyca, na której siedzi orzełek polskich czapek i hełmów wojskowych.
  • Ręka tarczy - lewa, w przeciwieństwie do ręki włóczni - prawej.
Kopaliński Władysław - Słownik symboli - Oficyna Wydawnicza Rytm - Warszawa 2006

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz