piątek, 24 września 2010

dmuchawka

Wstęp.

W polskich pracach bronioznawczych trudno znaleźć szerszą wiedzę na temat dmuchawki. Występują jedynie informacje szczątkowe lub ich brak. Dlatego ten temat jest wart uwagi i przybliżenia polskiemu czytelnikowi. W języku angielskim w zagranicznych publikacjach broń ta jest dokładnie opisana. Słowo dmuchawka jest równoznaczne w języku angielskim z terminami: blowgun, blowpipe, blowtube. Broń ta w zależności od pochodzenia posiada nazwę własną charakterystyczną dla danego rejonu świata. Aby swobodnie poruszać się w tym zagadnieniu trzeba zastosować odpowiednie nazewnictwo dotyczące dmuchawki. W Polsce nie ma innego opracowania (takiego nie znalazłem) terminologii tej broni poza tekstem pani Teresy Walendziak. Dlatego będe się tu wspierał również na anglojęzycznych pracach bronioznawczych.

Zasada działania.

Dmuchawka wykorzystuje siłę płuc człowieka w ten sposób, że strzelec wydmuchując powietrze przez ustnik do tuby, gdzie popycha ono tłoczek strzałki i ją wyrzuca z tej broni. Można przyjąć tezę, że dmuchawka to najprostsza i pierwsza broń pneumatyczna, prababcia karabinka pneumatycznego.

Budowa.

budowa dmuchawki

A Ustnik - (ang. mouthpiece) część uszczelniająca połączenie ust z rurką.

B Rurka - (ang. tube) inaczej zwana lufą (ang. barrel) to zasadnicza część tej broni, określająca jej długość. Filipińczycy stosowali dmuchawki o długości do 1 metra, Dyakowie z Borneo około 1,8 metra, a Paragwajczycy do około 4,5 metra. Rurkę wykonywano najczęściej z drewna lub łodygi bambusa.

C Strzałka - (ang. dart) inaczej zwana igłą to pocisk wyrzucany przez dmuchawkę. Składa się z: C1 tłoczka, C2 promienia, C3 grotu lub ostrza. Długość strzałki mieści się w przedziale od 7,5 cm do 45 cm. Tłoczek wykonywano w Południowej Ameryce z bawełny a u Malajów z albedo (białej części owoców cytrusowych). Majowie zamiast strzałek używali glinianych kulek jako pocisków. Częstą praktyką jest zatruwanie igieł co zwiększa jej efektywność. Strzałki przechowuje się w kołczanie.

Zastosowanie.

Zaletami dmuchawki są cichość i łatwość skrytego użycia. Broń ta stosowana była przeciwko zwierzętom na polowaniu, jak i ludziom na wojnie.

Zasięg.

Wraz z zwiększaniem się długości rury dmuchawki wzrasta jej skuteczny zasięg. Skuteczny zasięg to około 1/3 do 1/2 maksymalnego zasięgu dmuchawki.

długość dmuchawki
maksymalny zasięg
45,7 cm
9,1 m
61 cm
12,2 m
76,2 cm
15,2 m
91,4 cm
21,3 m
106,7 cm
27,4 m
122 cm
33,5 m
137,2 cm
38,1 m

Celowanie.

celowanie dmuchawką do tarczy

Strzelanie z dmuchawki wymaga znajomości techniki celowania charakterystycznej dla tej broni. Celowanie w poziomie wymaga porównywania raz jednym, raz drugim okiem odległości od końca rury do centrum celu. Jeśli te odległości są takie same to strzałka doleci do centralnego pionu tarczy. Igła dmuchawki podobnie jak strzała wystrzelona z łuku leci w pionie po torze łukowatym, dlatego im dalszy cel tym koniec dmuchawki powinien być uniesiony bardziej na wysokości powyżej celu.

Występowanie na świecie.

Pomysł na wynalezienie dmuchawki pojawił się w różnych częściach świata w tym samym czasie. Jednak historycy są zgodni w tym, że dmuchawka powstała po raz pierwszy w Malezji. Broń ta występuje w takich rejonach świata jak: Malezja, archipelag Malajski, południowo-wschodnia Azja (np. Filipiny), Japonia, południowe Indie, Sri Lanka, Madagaskar, Południowa i Centralna Ameryka, południowy i centralny Meksyk, południowo-wschodnie Stany Zjednoczone. Wiele osób kojaży dmuchawkę z Pigmejami, co jest błędne ponieważ broń ta na kontynencie afrykańskim jest nieznana.

Typy.

Dmuchawka z Ameryki Południowej.
Warto przytoczyć w tym miejscu tekst autorstwa Teresy Walendziak. „Na niektórych terenach - Ameryki Południowej - bardzo popularną bronią jest dmuchawka. To bardzo długa rura, przez którą myśliwy wydmuchuje cienkie, zatrute strzałki. Używa się jej do polowania na ptaki i drobną zwierzynę żyjącą w konarach drzew np. na małpy. Wykonanie dmuchawki to dość pracochłonne zajęcie. Zazwyczaj robi się je z dwóch wydrążonych rynienkowato długich drągów, które po starannym spasowaniu sklejano żywicą, następnie bardzo starannie owijano pasmami łyka, również przyklejanego. Ustnik o kształcie klepsydrowatym jest wystrugany oddzielnie, nałożony na rurę i przyklejony. Strzałki do dmuchawki to cienkie, jednostronnie zaostrzone drzazgi, wystrugane z łodygi bambusa lub nerwów środkowych liści palmowych. Nieco powyżej tępego końca drewienko owija się puchem z drzewa kapokowego (ceiba), uzyskując stożkowaty tłoczek, umożliwiający wydmuchnięcie strzałki. Czubek strzałek pokrywa się kurarą - tak popularnie nazywa się trucizny pozyskane z różnych roślin. Używa się jednak nie tylko trucizn roślinnych, ale i zwierzęcych np. z pewnych gatunków ropuch, których skóra przy dotknięciu wydziela trującą substancję. Trzeba jednak pamiętać, żeby trucizna była świeża, dlatego strzałki przygotowuje się niedługo przed wyruszeniem na polowanie. Na koniec ustawia się je w pobliżu ogniska, aby substancja została dobrze wchłonięta przez drewno. Gotowe strzałki umieszcza się w kołczanie (z bambusa, placionki, kory), owijając specjalną plecionką lub po prostu wtykając w pęk łodyg trawy umieszczonych wewnątrz kołczana. To ma chronić nie tylko strzałki, ale i myśliwego.”

Dmuchawka z Japonii.
Ciekawie opisuje japońską dmuchawkę - fukidake, Andrew Adams. „Niektórzy ninja używali także dmuchawek do wyrzucania zatrutych strzałek zwanych fukiya. W czasie akcji nie wachali się zabić w ten sposób pojmanego współtowarzysza, aby uniemożliwić wrogowi wymuszenie zeznań demaskujących plany i strukturę organizacji.”
Ninja ukrywali swoje dmuchawki pod wyglądem takich przedmiotów jak: laska, parasolka, flet.
fukidake w formie fletu

Dmuchawka z Borneo.
Interesującą i oryginalną bronią Dayaków z Borneo jest dmuchawka zwana przez nich sumpitan, sumpit. Strzałki do niej zwą zaś langa. Ta broń kombinowana posiada grot włóczni przymocowany pod wylotem rury. Czyli stanowiła broń miotającą i drzewcową. Dayakowie podczas drugiej wojny światowej swoimi zatrutymi strzałkami z dmuchawek eliminowali japońskich wartowników.
sumpitan
Dayakowie z Borneo

Ciekawostką jest fakt zastosowania dmuchawki w formie cygara podczas drugiej wojny światowej przez nazistowskiego komandosa Colonela Otto Skorzennego. Dmuchawka ta strzelała igłami zatrutymi kurarą. Na krótkim dystansie była zabójczo efektywna.

Zastosowanie w dzisiejszym świecie.

Dzisiaj wykonuje się dla celów nie tylko sportowych, dmuchawki z nowoczesnych lekkich materiałów takich jak plastik czy aluminium. Używają jej ornitolodzy, weterynarze i współcześni myśliwi. Nadal używa się jej, tradycyjnej, pierwotnej formy na polowaniach np. w Ameryce Południowej.

literatura przedmiotu:
- Adams Andrew, Ninja, niewidzialni zabójcy
- Campbell Sid, Exotic weapons of the ninja
- Hart Harold H., Weapons & armor, a pictorial archive of woodcuts & engravings
- Hogg Ian V., Encyklopedia uzbrojenia
- Janich Michael D., Blowguns, the breath of death
- Marinas Amante P., Sr., Pananandata guide to sport blowguns
- praca zbiorowa, Broń ludów pozaeuropejskich
- praca zbiorowa, The new weapons of the world encyclopedia, an international encyclopedia from 5000 b.c. to the 21st century
- Stone George Cameron, A glossary of the construction, decoration and use of arms and armor in all countries and in all times

tekst i rysunki schematyczne:
Krzysztof Bełzowski, ostatnia aktualizacja: 14.03.10

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz